{"id":19192,"date":"2026-11-19T09:08:12","date_gmt":"2026-11-19T08:08:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/?p=19192"},"modified":"2026-11-18T15:09:03","modified_gmt":"2026-11-18T14:09:03","slug":"fine-dining-dood-of-levend","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/","title":{"rendered":"Fine dining: dood of levend?"},"content":{"rendered":"<p><strong>&#8220;<em>Fine dining is dead<\/em>&#8220;, stelde <strong>Bruno Verjus<\/strong> resoluut. Onzin, zeggen de <strong>Belgische chefs<\/strong>. Toch doven sterren uit, bloeden de rekeningen en wankelen de grote restaurants van weleer. Een onderzoek naar de <strong>topgastronomie<\/strong>, die moet veranderen om te overleven.<\/strong><\/p>\n<p>Een woensdag op het Brugmannplein in Brussel. Largo, de nieuwe trattoria van de Litvine-groep, zit afgeladen vol. Twee volledig volgeboekte services, een bruisende zaal, borden met witte rag\u00f9 van eend die tussen de tafels door vliegen. Een tafereel dat doet vermoeden dat de restaurantsector floreert. <strong>Vladimir Litvine<\/strong>, die samen met zijn zus Tatiana de familiale groep leidt, tempert meteen het enthousiasme: <em>&#8220;Bij Toucan sur Mer hebben we het gezien: dat een zaak goed draait, betekent nog niet dat ze rendabel is.&#8221;<\/em><\/p>\n<figure id=\"attachment_21248-2\" class=\"wp-caption alignnone\" style=\"width: 853px;\" aria-describedby=\"caption-attachment-21248-2\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-21248\" src=\"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/photo-famille-litvine1.jpeg\" sizes=\"auto, (max-width: 853px) 100vw, 853px\" srcset=\"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/photo-famille-litvine1.jpeg 853w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/photo-famille-litvine1-200x300-1.jpeg 200w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/photo-famille-litvine1-682x1024-1.jpeg 682w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/photo-famille-litvine1-768x1152-1.jpeg 768w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/photo-famille-litvine1-696x1044-1.jpeg 696w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/photo-famille-litvine1-600x900-1.jpeg 600w\" alt=\"\" width=\"853\" height=\"1280\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-21248-2\" class=\"wp-caption-text\">De familie Litvine \u00a9 DR\/Litvine Society<\/figcaption><\/figure>\n<p>De hele paradox van de <strong>Belgische topgastronomie<\/strong> zit vervat in die ene zin. In Our, in de Ardennen, boekte <strong>La Table de Maxime<\/strong> in 2025 een <strong>winst van bijna \u20ac214.000<\/strong>, volgens de jaarrekening van de vennootschap. Zonder financi\u00eble schulden op lange termijn en met twee Michelinsterren zullen <strong>Maxime Collard<\/strong> en <strong>Aurore Coudeville<\/strong> hun zaak toch uiterlijk eind maart 2027 sluiten om opnieuw tijd te maken voor hun gezin. <em>&#8220;Rendabiliteit is geen garantie voor houdbaarheid&#8221;<\/em>, vat <strong>Amaury Marescaux<\/strong> van <a href=\"https:\/\/www.gondolafoodservice.be\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>Gondola Foodservice<\/strong><\/a> samen.<\/p>\n<p>Is <em>fine dining<\/em> dan dood, zoals de Parijse chef <strong>Bruno Verjus<\/strong> verkondigde toen hij Table sloot? De chefs en restauranthouders die we spraken, antwoorden van niet, vaak met klem. Maar allemaal, zonder uitzondering, zijn ze hun model aan het veranderen.<\/p>\n<h2>Steeds minder sterren, ondanks een stralende top<\/h2>\n<p>Eerst de cijfers. Die zijn onverbiddelijk. De <a href=\"https:\/\/guide.michelin.com\/be\/fr\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>Michelin Gids Belgi\u00eb-Luxemburg<\/strong><\/a> telde <strong>153 sterrenrestaurants in 2024<\/strong> en 151 in 2025. De editie van 2026, die op 4 mei in Antwerpen werd voorgesteld, telt nog slechts <strong>139 sterrenzaken<\/strong>. Twee\u00ebntwintig Belgische restaurants verloren een ster, verschillende omdat ze simpelweg de deuren hadden gesloten. Ook <a href=\"https:\/\/fr.gaultmillau.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>Gault&amp;Millau 2027<\/strong><\/a> volgt in de drie gewesten dezelfde dalende lijn: <strong>-7,5% in Vlaanderen, -10,2% in Brussel en -11,9% in Walloni\u00eb<\/strong>.<\/p>\n<p>De kaart van die terugval toont een Belgi\u00eb met twee snelheden. <strong>Vlaanderen<\/strong> telt <strong>88 sterrenzaken<\/strong>, waarvan 17 alleen al in Antwerpen. Brussel had er tien jaar geleden nog 18, maar houdt er nu amper een handvol over. Sinds Comme Chez Soi in 2006 zijn derde ster verloor, telt de hoofdstad ook geen driesterrenzaak meer. Dit jaar is <strong>Alain Bianchin<\/strong> de enige nieuwe sterrenchef van Walloni\u00eb, al had hij met zijn vorige restaurant in Vlaanderen al een ster.<\/p>\n<p>En toch heeft de top nooit zo fel geschitterd. <strong>Bozar Restaurant<\/strong>, de zaak van <strong>Karen Torosyan<\/strong>, kwam in november binnen op de <strong>42e plaats van <em>World&#8217;s 50 Best<\/em><\/strong>. The Jane, Willem Hiele en Eliane staan in de top 100. Cuines 33 in Knokke en The Jane in Antwerpen behalen hun tweede ster. Aan de Belgische culinaire kwaliteit ligt het dus niet, aan het <strong>economische model<\/strong> wel.<\/p>\n<p>Volgens <a href=\"https:\/\/www.gondolafoodservice.be\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>Gondola Foodservice<\/strong><\/a> boekten de <strong>22 Belgische restaurants met twee of drie sterren<\/strong> in 2025 samen <strong>\u20ac49,2 miljoen omzet<\/strong>. Hun <strong>mediane nettomarge blijft steken op 2,3%<\/strong>, nauwelijks meer dan de 2,25% voor de hele restaurantsector. De gewogen gemiddelde marge bedraagt wel <strong>7%<\/strong>, opgetrokken door enkele bijzonder rendabele zaken. Dat verschil legt de polarisering van de sector bloot. Anders gezegd: voor de helft van deze toprestaurants brengt kreeft en kaviaar serveren onder de sterren van de gids nauwelijks meer op dan een buurtbrasserie. <strong>Maxime Colin<\/strong>, chef van een gerenommeerd gastronomisch restaurant in Kraainem, ziet het elk jaar in zijn cijfers: <em>&#8220;Restaurants die goed draaien, zien hun omzet stijgen, maar hun rendabiliteit neemt jaar na jaar geleidelijk af.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>De malaise is niet nieuw. Al op 28 december 2023 beschreef een onderzoek van <em>Trends-Tendances<\/em> met als titel <em>Le blues des \u00e9toil\u00e9s<\/em> hoe restaurants terugschakelden: Boury ging tijdens de week van 60 naar 40 couverts, L&#8217;Air du Temps van 45 naar 30 en Comme Chez Soi zag zijn inkomsten met 13% dalen. <em>&#8220;Het is niet pas tien jaar moeilijk, het is al veel langer zo&#8221;<\/em>, zegt <strong>Pascal Devalkeneer<\/strong>, tweesterrenchef van Chalet de la For\u00eat.<\/p>\n<h2>Verjus houdt in zijn eentje een grafrede<\/h2>\n<p>In die context verscheen op 8 september het korte Instagramfilmpje van <strong>Bruno Verjus<\/strong>. De chef van Table, twee sterren in Parijs, een menu van <strong>\u20ac480<\/strong> en de 8e plaats in <em>World&#8217;s 50 Best<\/em> nadat hij in 2024 nog derde stond, kondigt daarin aan dat zijn restaurant op <strong>22 december<\/strong> sluit. Hij verpakt het nieuws in een uitspraak op maat van sociale media: <em>&#8220;Fine dining is dood.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Zijn argument is eerst moreel. <em>&#8220;Het idee dat ik mensen van mijn tafel uitsluit, maakt me ongemakkelijk&#8221;<\/em>, legt hij uit aan <em>Le Figaro<\/em>. <em>&#8220;Ik wil mensen voeden, niet alleen een handvol bevoorrechten.&#8221;<\/em> Daarna wordt het argument economisch: met een menu van \u20ac480 <em>&#8220;verdienen we bijna niets&#8221;<\/em>, zou hij chef Christian Puglisi hebben toevertrouwd.<\/p>\n<p>Aan onze kant van de grens valt die uitspraak slecht. Heel slecht. <em>&#8220;Nee, nee, wat hij heeft gezegd, klopt helemaal niet&#8221;<\/em>, zegt <strong>Pascal Devalkeneer<\/strong> resoluut. <em>&#8220;Klanten komen nog altijd om bijzondere gastronomische momenten te beleven en wij willen hun die heel graag blijven bieden, zoveel is zeker.&#8221;<\/em> <strong>Pierre R\u00e9simont<\/strong>, tweesterrenchef van L&#8217;Eau Vive in Arbre, is nog scherper: <em>&#8220;We moeten onszelf heruitvinden, maar zeggen dat fine dining dood is, is belachelijk.&#8221;<\/em> En zonder omwegen: <em>&#8220;Hij is niet degene die de verandering in de gastronomie in gang heeft gezet. [\u2026] Wij waren er al v\u00f3\u00f3r hem en zullen er ook na hem nog zijn.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Ook <strong>Christophe Hardiquest<\/strong>, die nochtans pas Menssa heeft gesloten, veegt die diagnose van tafel: <em>&#8220;Als hij zegt dat fine dining dood is, denk ik dat hij voor zichzelf spreekt&#8221;<\/em>, verklaarde hij aan <em>Le Soir<\/em>. Maxime Colin kiest dan weer voor optimisme, zonder na\u00efef te zijn: <em>&#8220;Ik hoop dat de gastronomie niet dood is, want dat zou echt jammer zijn. Zowel Frankrijk als Belgi\u00eb heeft een ongelooflijke gastronomische cultuur.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Ook de cijfers spreken Verjus tegen. De <strong>Belgische topgastronomie<\/strong> boekt nog altijd <strong>\u20ac49 miljoen omzet<\/strong>, de beste restaurants zitten vol en een handvol &#8220;miljonairsrestaurants&#8221; trekt de rendabiliteit duidelijk omhoog. Wat verdwijnt, is niet de zin in topgastronomie. Pierre R\u00e9simont zegt het op zijn manier: <em>&#8220;We willen niet alleen gastronomisch eten. Maar de gastronomie is niet voorbij.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Toch legt Verjus de vinger op een echte breuklijn, ook al worden zijn conclusies hier betwist. Vladimir Litvine neemt de uitspraak van de Franse chef nergens over, maar beschrijft in wezen hetzelfde verschijnsel: <em>&#8220;Als je bijvoorbeeld een restaurant met 40 of 50 couverts hebt, is de vraag niet meer groot genoeg om het &#8217;s middags en &#8217;s avonds te vullen.&#8221;<\/em> De Duitse chef Thomas B\u00fchner kwam wellicht tot de beste synthese: <em>&#8220;Fine dining is niet dood. Maar het moet zich voortdurend afvragen waarom het bestaat.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>De vergelijking met Frankrijk keert het perspectief trouwens om. De Franse Michelingids kreeg er tussen 2024 en 2026 sterrenzaken bij, van <strong>639 naar 668 sterrenrestaurants<\/strong>, terwijl het palmares voor Belgi\u00eb en Luxemburg met <strong>9%<\/strong> kromp. Daar is het de gewone restaurantsector die wegzakt, met een gemiddelde omzetdaling van <strong>6,5%<\/strong> in het tweede kwartaal. De reeks vertrekkers aan de top, met Table voorop, zal pas in de gids van 2027 zichtbaar zijn. In Belgi\u00eb is de krimp er al: zichtbaar en becijferd.<\/p>\n<h2>\u20ac150 aan lonen voor een tafel van \u20ac300<\/h2>\n<p>Gevraagd naar de oorzaken beginnen ze allemaal met hetzelfde woord: <strong>personeel<\/strong>. Sinds eind 2019 zijn de lonen met <strong>meer dan 25%<\/strong> ge\u00efndexeerd en zijn de voedselprijzen met <strong>38%<\/strong> gestegen. In een restaurant vertegenwoordigt de loonmassa ongeveer <strong>40% van de prijs van een menu<\/strong>. De programmawet van <strong>30 mei 2026<\/strong> schafte bovendien vanaf <strong>1 juli 2026<\/strong> de <strong>specifieke bijdragevermindering voor de horeca<\/strong> af. Volgens Horeca Wallonie betekent dat een meerkost van <strong>\u20ac10.000 tot \u20ac16.000 per jaar en per zaak<\/strong>.<\/p>\n<p>Maxime Colin maakt de rekening zonder omwegen. <em>&#8220;Om mijn keukenhulp \u20ac2.000 per maand te kunnen laten verdienen, moet ik bijna \u20ac5.000 uitgeven.&#8221;<\/em> Met tien mensen in de keuken en de zaal voor 25 tot 30 couverts per service <em>&#8220;zitten we vandaag, denk ik, aan 55% loonkosten. Tien jaar geleden was dat 35 tot 38%&#8221;<\/em>. Concreet: <em>&#8220;Van een tafel voor twee van \u20ac300 gaat meer dan \u20ac150 naar de loonkosten. Dat is volkomen buitensporig.&#8221;<\/em> Bij Litvine klinkt hetzelfde: <em>&#8220;In onze zaken merken we dat de loonmassa heel, heel zwaar doorweegt.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>En er is nog een ongemakkelijker aspect. Decennialang bleef het model overeind dankzij uren waarvoor niemand betaalde. Maxime Colin, 38, omschrijft zichzelf als een &#8220;hybride chef&#8221; tussen twee generaties en erkent het probleem. Hij vangt geregeld uitgeputte jonge koks op die hem vertellen: <em>&#8220;Ik heb daar gewerkt, ik werd volledig uitgebuit, ik werkte 75 uur per week en kreeg er 38 betaald.&#8221;<\/em> Volgens hem komen die praktijken nog altijd voor <em>&#8220;in veel zaken met \u00e9\u00e9n, twee en drie sterren&#8221;<\/em>. Met een prikklok en uitbetaling van de overuren stort de rekensom in: <em>&#8220;Als we daadwerkelijk alle uren moeten betalen die het ambacht vereist, blijkt dat het gastronomische model niet langer voldoende inkomsten oplevert om de financi\u00eble behoeften te dekken.&#8221;<\/em><\/p>\n<figure id=\"attachment_21246-2\" class=\"wp-caption alignnone\" style=\"width: 1920px;\" aria-describedby=\"caption-attachment-21246-2\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-21246\" src=\"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/img-5253-scaled-1.jpeg\" sizes=\"auto, (max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" srcset=\"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/img-5253-scaled-1.jpeg 1920w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/img-5253-225x300-1.jpeg 225w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/img-5253-768x1024-1.jpeg 768w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/img-5253-1152x1536-1.jpeg 1152w, https:\/\/www.forbes.be\/fr\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/img-5253-1536x2048.jpeg 1536w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/img-5253-696x928-1.jpeg 696w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/img-5253-1068x1424-1.jpeg 1068w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/img-5253-600x800-1.jpeg 600w\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"2560\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-21246-2\" class=\"wp-caption-text\">Chefs Pierre R\u00e9simont en Cyril Molard in de keuken van Comme chez Soi tijdens een coachingsessie in het kader van de culinaire prijs ArsNova \u00a9 DR<\/figcaption><\/figure>\n<p>Boven op de lonen komen de producten. <em>&#8220;We zitten onmiskenbaar in een periode waarin producten enorm duurder zijn geworden. Vooral bij schaaldieren is het indrukwekkend&#8221;<\/em>, zegt <strong>Cyril Molard<\/strong>, tweesterrenchef van Ma Langue Sourit in Luxemburg. <em>&#8220;We kunnen onze prijzen niet elke dag aanpassen aan de stijgende productprijzen, want op een bepaald moment zitten we vast.&#8221;<\/em> Vladimir Litvine wijst op de valkuil: <em>&#8220;De klant zal betalen. En op een bepaald moment haakt hij af. Dat is het gevaar.&#8221;<\/em><\/p>\n<h2>Minder lang tafelen, meer keuzes maken<\/h2>\n<p>Want ook de klant is veranderd. Die zit minder lang aan tafel, vergelijkt meer en gaat minder vaak uit eten. <em>&#8220;Vroeger zeiden mensen: &#8220;Kom, vanavond gaan we een hapje eten bij Maxime Colin.&#8221; En dan deden ze dat&#8221;<\/em>, herinnert de chef uit Kraainem zich. <em>&#8220;Nu heb ik de indruk dat klanten bewuster afwegen waaraan ze hun geld uitgeven.&#8221;<\/em> Cyril Molard vat het in een beeld: <em>&#8220;Voor \u20ac100 boek je een vlucht naar Barcelona. Je neemt het vliegtuig en komt terug, in plaats van in een gastronomisch restaurant te gaan eten.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>De zakenlunch, lang een steunpilaar van toprestaurants, verdween door telewerk en een weinig genereuze fiscaliteit. In Belgi\u00eb zijn <strong>restaurantkosten slechts voor 69% aftrekbaar<\/strong> en is de <strong>btw niet recupereerbaar<\/strong>, terwijl Frankrijk die op het voedingsgedeelte wel terugbetaalt. <em>&#8220;Bedrijven betalen geen lunches meer, we kunnen ze niet meer via de vennootschap inbrengen&#8221;<\/em>, stelt Vladimir Litvine vast. Hij noemt ook alcoholcontroles, geopolitiek en de beurs. <em>&#8220;Dat, en dan dat, en dan dat, en dan dat&#8230;&#8221;<\/em> Ten slotte richtten ook wegenwerken schade aan: zowel Senzanome als L&#8217;\u00c9cailler du Palais Royal verwijzen naar de werkzaamheden aan de Zavel en in de Regentschapsstraat.<\/p>\n<p>Alles brengt ons terug bij de prijs. Sommigen zijn daarin te ver gegaan, geeft Pierre R\u00e9simont toe: <em>&#8220;In sommige zaken misschien wel. Er zijn mensen die hun prijzen overdreven hebben opgedreven.&#8221;<\/em> Hij vergelijkt het met de Parijse luxehotels: <em>&#8220;Je vindt geen kamer meer onder \u20ac3.500. Dat is waanzin, complete waanzin.&#8221;<\/em> Vladimir Litvine, zowel klant als uitbater, bevestigt dat: <em>&#8220;Als ik naar een toprestaurant ga, kost me dat \u20ac500 per persoon.&#8221;<\/em> Christophe Hardiquest vatte de absurditeit van de situatie samen in <em>Sudinfo<\/em>, toen hij toegaf dat hij het zich niet langer kon veroorloven om in zijn eigen restaurant te komen eten. Pascal Devalkeneer zou <em>&#8220;niet zo ver gaan&#8221;<\/em>, maar trekt er wel een les uit: <em>&#8220;Je kunt niet elke dag, elke week of elke maand \u20ac300 of \u20ac400 uitgeven in een restaurant.&#8221;<\/em><\/p>\n<h2>Michelin in de beklaagdenbank<\/h2>\n<p>E\u00e9n speler krijgt in dit verhaal de meeste kritiek: de <strong>rode gids<\/strong>. Lange tijd stond een ster garant voor een volle zaal. Dat effect bestaat nog steeds: volgens <strong>Alain Bianchin<\/strong> levert een eerste ster <strong>30 tot 40% meer reservaties<\/strong> op. Maar er hangt een prijskaartje en een houdbaarheidsdatum aan. <em>&#8220;Dat is vaak zo, ja, maar het duurt zes maanden&#8221;<\/em>, nuanceert Maxime Colin, die nooit achter sterren heeft aangejaagd. <em>&#8220;Het zijn mensen die uit alle hoeken van Belgi\u00eb komen, maar die niet noodzakelijk elke week opnieuw die afstand willen afleggen.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Vooral het behoud van een ster kost veel geld. Meer zaalpersoneel, een sommelier, een grotere brigade: <em>&#8220;Vandaag betekent voldoen aan de criteria om \u00e9\u00e9n of twee Michelinsterren te behalen dat je de volledige rendabiliteit van het bedrijf op het spel zet. Dat klopt niet&#8221;<\/em>, vindt chef Colin. <em>&#8220;Kort gezegd: je wilt de ster, dus de bediening moet zus of zo zijn en je moet meer personeel aannemen. Maar als ik meer personeel aanneem, kan ik dat niet betalen.&#8221;<\/em> Hij vraagt dat de gids <em>&#8220;restaurants niet langer systematisch in de richting van die opzichtige luxe duwt, die niet meer bij het model past en hoe dan ook simpelweg onbetaalbaar wordt&#8221;<\/em>. <strong>Manon Schenck<\/strong>, wier restaurant in Durbuy in september sloot, zei hetzelfde: <em>&#8220;Ik haalde hogere marges toen ik nog in de categorie Bib Gourmand zat.&#8221;<\/em><\/p>\n<figure id=\"attachment_21249-2\" class=\"wp-caption alignnone\" style=\"width: 2560px;\" aria-describedby=\"caption-attachment-21249-2\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-21249\" src=\"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2676488011-scaled-1.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 2560px) 100vw, 2560px\" srcset=\"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2676488011-scaled-1.jpg 2560w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2676488011-300x200-1.jpg 300w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2676488011-1024x683-1.jpg 1024w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2676488011-768x512-1.jpg 768w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2676488011-1536x1024-1.jpg 1536w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2676488011-2048x1365-1.jpg 2048w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2676488011-696x464-1.jpg 696w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2676488011-1068x712-1.jpg 1068w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2676488011-1920x1280-1.jpg 1920w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2676488011-600x400-1.jpg 600w\" alt=\"\" width=\"2560\" height=\"1707\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-21249-2\" class=\"wp-caption-text\">De invloed van de Michelingids is niet meer wat ze geweest is. \u00a9 DR\/Shutterstock.com<\/figcaption><\/figure>\n<p>Voor Maxime Colin is de les van deze golf hard: <em>&#8220;We stellen vast dat al die mensen goed scoorden bij Michelin en toch problemen hebben.&#8221;<\/em> Heeft de ster hen niet beschermd? <em>&#8220;Integendeel, het lijkt alsof ze het moeilijker hebben dan anderen.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Als een ster niet of niet meer zoals vroeger bescherming biedt, kan het verlies ervan een zaak wel breken. Een degradatie kan de <strong>omzet in enkele maanden met 10 tot 30% doen dalen<\/strong>. De gids waarschuwt niet meer en geeft ook geen uitleg. <em>&#8220;In mijn beginjaren bij L&#8217;Eau Vive zag ik Michelin minstens \u00e9\u00e9n keer per jaar. De inspecteur kwam eten, betaalde en ging bij de chef langs. Nu is dat voorbij&#8221;<\/em>, vertelt Pierre R\u00e9simont. <em>&#8220;De voorbije zeven of acht jaar heb ik met niemand van Michelin gesproken.&#8221;<\/em> Voor hem is de ondoorzichtigheid op zich een probleem geworden: <em>&#8220;Het is zo ondoorzichtig dat het triest wordt.&#8221;<\/em> Ook Cyril Molard blijft kwaad: <em>&#8220;Als je nu je ster verliest, vertellen ze niet waarom. Dat is waanzin.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Het geval van <strong>Giovanni Bruno<\/strong>, chef van Senzanome aan de Zavel, trof de sector hard. De chef vertelde dat hij pas om 21.15 uur, op de avond v\u00f3\u00f3r de publicatie van de gids, vernam dat hij zijn ster verloor. <em>&#8220;Ze hadden vijftien dagen eerder gewoon kunnen zeggen: kom, we gaan bij hem langs, we hebben er gegeten en we moeten u slecht nieuws brengen&#8221;<\/em>, zeggen de twee chefs verontwaardigd. <em>&#8220;Het is extreem gewelddadig&#8221;<\/em>, zegt Pierre R\u00e9simont.<\/p>\n<p>Maxime Colin heeft zijn keuze gemaakt. Na vijf jaar met 15 op 20 kreeg hij onlangs <strong>15,5 op 20 van Gault&amp;Millau<\/strong>. Hij verdedigt de logica van een score boven die van een ster: <em>&#8220;Ze kennen sterren toe, maar je hebt er een of je hebt er geen. Er is geen tussenniveau.&#8221;<\/em> Volgens hem schuilt het gevaar bij de chef die een slecht jaar doormaakt: <em>&#8220;Ze nemen zijn ster af en dan begint de lijdensweg.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Toch kunnen chefs de gids niet zomaar de rug toekeren. <em>&#8220;Michelin bezorgt ons hoe dan ook nog altijd veel klanten&#8221;<\/em>, erkennen ze zowel bij L&#8217;Eau Vive als bij Ma Langue Sourit. De paradox is compleet: <strong>Villa Lorraine<\/strong> kreeg in 2026 de <strong>Michelinprijs voor Beste Opening<\/strong>, in hetzelfde jaar waarin de zaak haar laatste ster verloor.<\/p>\n<h2>Stoppen aan de top, geruisloos ten onder gaan<\/h2>\n<p>Het zichtbaarste gevolg zijn de <strong>sluitingen<\/strong>. De trend is algemeen, maar elke situatie is anders. Sommigen stoppen op hun hoogtepunt, uit vrije keuze. La Table de Maxime, winstgevend en bekroond met twee sterren, is daarvan het opvallendste voorbeeld. Christophe Hardiquest sloot Menssa op <strong>14 november<\/strong> om zich op priv\u00e9diners toe te leggen. Eerder vertrouwde hij <em>Sudinfo<\/em> toe: <em>&#8220;We draaien goed, maar slagen er niet meer in om vermogen op te bouwen.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Anderen vallen nadat ze alles hebben gegeven. Senzanome, sinds 2004 bekroond met een ster, draaide op het einde met een <strong>bezettingsgraad van ongeveer 50%<\/strong> en een loonmassa van bijna <strong>\u20ac500.000<\/strong>. <em>&#8220;In twee jaar hebben we \u20ac600.000 verloren&#8221;<\/em>, becijfert Giovanni Bruno, 71, die de zaak heropende als trattoria onder de naam GIO. <em>&#8220;Ik heb al mijn reserves opgebruikt&#8221;<\/em>, vertelde hij aan <em>Sudinfo<\/em>. Enkele stappen verderop bediende L&#8217;\u00c9cailler du Palais Royal, een voormalige sterrenzaak en discrete ontmoetingsplek voor zakelijke en politieke kringen, op <strong>3 oktober<\/strong> zijn laatste klanten, vlak voor zijn zestigste verjaardag. De directie verwees naar de nasleep van Covid, de stijgende kosten, de werkzaamheden aan de Zavel en veranderende consumptiegewoonten, en startte een procedure bij de ondernemingsrechtbank.<\/p>\n<p>Ten slotte zijn er zaken die sluiten om met een nieuw concept terug te keren, zoals Le Pristine in Antwerpen, dat in het voorjaar van 2027 moet heropenen met een toegankelijker formule.<\/p>\n<h2>\u00c0 la carte, het koppel en de brasserie<\/h2>\n<p>Toegankelijker is het nieuwe ordewoord van een keuken die zich begint te verzetten tegen het voetstuk waarop gidsen, literatuur en tv-<em>shows<\/em> haar ongewild hebben geplaatst. Iedereen beweegt in dezelfde richting: minder ceremonieel, meer keuze en opnieuw een redelijke rekening. Bij <strong>Chalet de la For\u00eat<\/strong> dacht Pascal Devalkeneer drie jaar na over zijn koerswijziging en werkte hij een jaar lang met architecten aan de uitvoering. De aanleiding? Een vaststelling die hem dwarszat. <em>&#8220;Mensen komen naar het Chalet voor een bijzondere gelegenheid: de verjaardag van hun vrouw of hun tiener die na geslaagde studies afstudeert aan de universiteit. Ze komen echt iets vieren. En ik besefte dat ik mezelf daardoor vastzette.&#8221;<\/em><\/p>\n<figure id=\"attachment_21245-2\" class=\"wp-caption alignnone\" style=\"width: 1647px;\" aria-describedby=\"caption-attachment-21245-2\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-21245\" src=\"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/841411560-18496673665096375-2593253568345624902-n.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 1647px) 100vw, 1647px\" srcset=\"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/841411560-18496673665096375-2593253568345624902-n.jpg 1647w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/841411560-18496673665096375-2593253568345624902-n-240x300-1.jpg 240w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/841411560-18496673665096375-2593253568345624902-n-821x1024-1.jpg 821w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/841411560-18496673665096375-2593253568345624902-n-768x958-1.jpg 768w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/841411560-18496673665096375-2593253568345624902-n-1231x1536-1.jpg 1231w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/841411560-18496673665096375-2593253568345624902-n-1641x2048-1.jpg 1641w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/841411560-18496673665096375-2593253568345624902-n-696x868-1.jpg 696w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/841411560-18496673665096375-2593253568345624902-n-1068x1333-1.jpg 1068w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/841411560-18496673665096375-2593253568345624902-n-600x749-1.jpg 600w\" alt=\"\" width=\"1647\" height=\"2055\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-21245-2\" class=\"wp-caption-text\">Samen schreven Pascal Devalkeneer en Pili Collado een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van Chalet de la For\u00eat.\u00a0\u00a9 DR<\/figcaption><\/figure>\n<p>Het nieuwe Chalet behoudt zijn uitgebreide menu&#8217;s, klassiekers en oestertartaar, maar zet ook gerechten als pasta met citroen en gambero op de kaart, voor een avond waarop de koelkast leeg is maar je jezelf toch iets wilt gunnen. <em>&#8220;Je kunt hier de ene keer voor \u20ac90 komen eten en de week erna, als je daar zin in hebt, veel meer uitgeven.&#8221;<\/em> De chef wil niet horen dat het om een restaurant met twee snelheden gaat: <em>&#8220;Het is niet &#8220;zomaar&#8221;: het betekent dat je kunt kiezen.&#8221;<\/em> En de omgekeerde richting wil hij al helemaal niet uit: <em>&#8220;Ik wil mezelf niet opsluiten in een zaak met 20 couverts en eindeloze menu&#8217;s.&#8221;<\/em> Op de essentie levert hij niets in: <em>&#8220;We hebben in de keuken niets losgelaten, niet op het vlak van producten, kwaliteit of werkwijze.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>In Arbre hoefde Pierre R\u00e9simont nooit van koers te veranderen. Hij behield altijd een \u00e0-la-carteaanbod en een kleine structuur, met zijn vrouw Anne in de zaal. <em>&#8220;Dat is onze kracht&#8221;<\/em>, zegt hij. Hij omschrijft zijn zaak als <em>&#8220;een van de goedkoopste tweesterrenrestaurants van Belgi\u00eb&#8221;<\/em>. Op 20 oktober, tijdens een coachingsessie voor de ArsNova-prijs bij Comme chez Soi, vertelde hij dat L&#8217;Eau Vive de dag voordien 80 couverts had geserveerd. Zijn signatuurgerecht bestaat uit drie bereidingen van rundvlees, waaronder rundvlees met bearnaise en frieten. <em>&#8220;Mensen komen alleen dat eten, met een glas rode wijn. Perfect. Dat volstaat eigenlijk. Ik heb liever een tafel met zo&#8217;n bord dan een lege tafel.&#8221;<\/em> Zijn advies voor ge\u00efntimideerde klanten: <em>&#8220;Je moet de deur durven openen en niet bang zijn om te zeggen: we gaan naar een tweesterrenrestaurant, eten er \u00e9\u00e9n gerecht, misschien een dessert, of niet, of een stukje kaas, en dan vertrekken we.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Overal keert de kaart terug als ordewoord. <em>&#8220;Ik denk dat een \u00e0-la-carteaanbod vandaag noodzakelijk is, omdat mensen keuze willen&#8221;<\/em>, zegt Cyril Molard. R\u00e9simont hekelt dan weer schijnoplossingen: <em>&#8220;Je moet geen \u00e0-la-carteprijzen hanteren die bedoeld zijn om mensen ervan te weerhouden \u00e0 la carte te kiezen en hen naar het menu te duwen.&#8221;<\/em> Ook de toon verandert. <em>&#8220;Ik vind het niet erg als mijn sommelier met \u00e9\u00e9n hand in zijn zak komt vragen: &#8220;Hebt u uw glas wijn gekozen?&#8221;&#8221;<\/em>, lacht R\u00e9simont.<\/p>\n<p>Bij de <strong>Litvines<\/strong> is de koerswijziging radicaler en riskanter. <strong>Villa Lorraine<\/strong>, in 1972 het eerste driesterrenrestaurant buiten Frankrijk, sloot op <strong>1 januari 2026<\/strong> het hoofdstuk-Yves Mattagne af en stapte uit de sterrenrace. Het avondmenu werd verlaagd van \u20ac225 naar <strong>\u20ac125<\/strong>, de lunch van <strong>\u20ac68<\/strong> wordt in \u00e9\u00e9n uur geserveerd en de brigade kromp van 15 naar 9 mensen. <em>&#8220;Met of zonder sterren, dat is niet het doel. Het doel is dat de klant naar ons komt, een fijne tijd beleeft, goed eet en een goede bediening krijgt&#8221;<\/em>, legt Vladimir Litvine uit. <em>&#8220;Je kunt heel, heel lekker koken zonder dat het stijf wordt.&#8221;<\/em> De groep werkt met &#8220;communicerende vaten&#8221;: de rendabele brasseries financieren het uithangbord. De gok is nog niet gewonnen. Villa Lorraine SA verloor in 2025 <strong>\u20ac1,13 miljoen<\/strong> bij een <strong>omzet van \u20ac12 miljoen<\/strong>.<\/p>\n<p>In Kraainem koos <strong>Maxime Colin<\/strong> een andere weg: een <strong>lokaal cli\u00ebnteel<\/strong>. Geen ster, maar vaste klanten die <em>&#8220;soms twee, drie of vier keer per maand&#8221;<\/em> terugkomen en hem vragen het menu te vari\u00ebren. <em>&#8220;Persoonlijk heb ik liever dat cli\u00ebnteel dan een restaurant dat zes maanden vol zit en de twee daaropvolgende jaren leeg blijft.&#8221;<\/em> Om de zaal tijdens de week te vullen, lanceerde hij onlangs een <strong>formule met voor-, hoofd- en nagerecht en een glas champagne voor \u20ac125<\/strong>. <em>&#8220;We doen het niet echt om geld te verdienen, maar om het restaurant te vullen en ervoor te zorgen dat er sfeer blijft.&#8221;<\/em> Elders verkleinen restaurants hun zaal, zoals Cuines 33 met zijn 16 couverts en twee sterren, of verhuizen ze naar een hotel, zoals La Paix, dat onlangs zijn intrek nam in het Corinthia.<\/p>\n<h2>De grote schifting is begonnen<\/h2>\n<p>De krimp is nog niet voorbij. De al aangekondigde sluitingen, te beginnen met La Table de Maxime, zullen doorwegen op het volgende palmares. <em>&#8220;De markt wordt een beetje &#8220;opgeschoond&#8221;&#8221;<\/em>, stelt Maxime Colin vast, al wenst hij zijn concurrenten <em>&#8220;niets slechts toe&#8221;<\/em>. Vladimir Litvine is harder: <em>&#8220;Ik denk dat alles cyclisch is. Ja, we moeten ons schrap zetten. [\u2026] Maar het staat vast dat velen zwaar onderuit zullen gaan.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Het landschap dat ontstaat, wordt gekenmerkt door <strong>polarisering<\/strong>. Aan de ene kant staat een handvol zeer rendabele restaurants, vaak Vlaams of bijzonder goed gelegen, met internationale naamsbekendheid: Boury, The Jane en Bozar. Aan de andere kant staat een <em>&#8220;grijze middenmoot&#8221;<\/em> die volgens Gondola Foodservice ten dode is opgeschreven. In die nieuwe realiteit wordt <strong>beheer<\/strong> even doorslaggevend als <strong>talent<\/strong>. Makelaar <strong>Gr\u00e9gory Sorgeloose<\/strong> vat het scherp samen: <em>&#8220;Wie het vandaag het best doet, kan nog geen ei bakken.&#8221;<\/em> Vladimir Litvine, een voormalige kok die ondernemer werd, zegt in wezen hetzelfde: <em>&#8220;Als een chef wil koken, moet hij koken. Tenzij hij een opleiding in bedrijfsbeheer en boekhouding heeft gevolgd of zich laat begeleiden. Maar als je niet kunt rekenen, ben je verloren.&#8221;<\/em><\/p>\n<h2>De politiek is aan zet<\/h2>\n<p>E\u00e9n vraag schuiven ze allemaal door naar de Wetstraat. De <strong>begroting voor 2027<\/strong> is nog altijd niet rond: de <strong>btw op maaltijden<\/strong> zou kunnen dalen tot <strong>9%<\/strong>, zoals Horeca Vlaanderen vraagt, maar kan evengoed stijgen. De compensatie voor de afgeschafte bijdragevermindering laat op zich wachten. Brussel zag het budget van visit.brussels met <strong>26%<\/strong> krimpen, terwijl Vlaanderen zijn gastronomie internationaal promoot. <em>&#8220;We verliezen vakkennis en kwaliteit&#8221;<\/em>, waarschuwt <strong>Thierry L\u00e9onard<\/strong> van Horeca Wallonie.<\/p>\n<figure id=\"attachment_21244-2\" class=\"wp-caption alignnone\" style=\"width: 683px;\" aria-describedby=\"caption-attachment-21244-2\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-21244\" src=\"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/690616188-1619804953482853-4149805914023618638-n-683x1024-1.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 683px) 100vw, 683px\" srcset=\"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/690616188-1619804953482853-4149805914023618638-n-683x1024-1.jpg 683w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/690616188-1619804953482853-4149805914023618638-n-683x1024-1-200x300-1.jpg 200w, https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/690616188-1619804953482853-4149805914023618638-n-683x1024-1-600x900-1.jpg 600w\" alt=\"\" width=\"683\" height=\"1024\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-21244-2\" class=\"wp-caption-text\">Chef Maxime Colin \u00a9 DR<\/figcaption><\/figure>\n<p>Maxime Colin, die verzekert dat chefs <em>&#8220;nooit&#8221;<\/em> etalageruiten zullen inslaan, dringt het sterkst aan. <em>&#8220;We vragen geen sector die permanent aan het infuus ligt. Dat is niet wat we willen. Maar ondernemers moeten wel de middelen krijgen om te investeren, personeel aan te nemen en een redelijke rendabiliteit te halen. Want vandaag is er niets meer redelijk.&#8221;<\/em> Hij pleit voor lasten en een btw-tarief die aan ambachtelijk werk zijn aangepast en lanceert een idee: een door inspecteurs gecontroleerd <strong>ambachtslabel<\/strong>, zowel voor restaurants als voor chocolatiers en bakkers. Hij vat zijn boodschap samen in \u00e9\u00e9n beeld: <em>&#8220;Ze moeten ons een zuurstoffles geven, anders rijden zij recht tegen de muur, en wij ook.&#8221;<\/em> Achter elk restaurant zit immers een heel ecosysteem van wijnbouwers, slagers, vishandelaars en groentetelers: <em>&#8220;Telkens als een restaurant sluit, raakt dat hele ecosysteem ontregeld.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Vladimir Litvine steunt het idee van een politiek antwoord, anders <em>&#8220;blijven alleen leegstaande handelspanden over&#8221;<\/em>. Maar hij struikelt over de definitie: <em>&#8220;Wat bedoelt hij met ambacht? Wij hebben geen toprestaurants, maar alles wordt in huis gemaakt. We zijn geen fastfoodzaak of snackbar om de hoek.&#8221;<\/em> Het debat is nog maar net begonnen.<\/p>\n<h2>In de handen, niet in de sterren<\/h2>\n<p>Een andere uitdaging is menselijk. De sector kampt met een personeelstekort en Maxime Colin weet waarom. <em>&#8220;Je mag mensen niet uitschelden en hen geen 80 uur laten werken terwijl je er 38 betaalt. Dat is allemaal volledig achterhaald.&#8221;<\/em> Hij wijst op de kern van het probleem: <em>&#8220;Het trieste is dat dit vaak voortkomt uit het najagen van sterren en erkenning.&#8221;<\/em> In zijn keuken geldt een eenvoudige regel. Zijn koks moeten kunnen binnenkomen met de gedachte: <em>&#8220;Er liggen mooie sint-jakobsschelpen in de koelkast. En als ik er eentje slecht schoonmaak, weet ik dat de chef geen pan naar mijn hoofd zal gooien.&#8221;<\/em> Intussen blijft de kennisoverdracht doorgaan. Cyril Molard begeleidt voor het derde jaar op rij een jonge medewerker van zijn zaak bij de ArsNova-prijs en is overtuigd: <em>&#8220;Alles wat hij vandaag heeft gedaan, helpt hem om morgen te groeien.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Geen van de chefs die we spraken, twijfelt er uiteindelijk aan dat de vraag zal blijven bestaan. <em>&#8220;Ik denk dat mensen altijd zullen willen consumeren en eten, maar ook steeds vaker bijzondere gastronomische momenten zullen willen beleven&#8221;<\/em>, zegt Pascal Devalkeneer. Pierre R\u00e9simont maakt een onderscheid tussen de gelegenheden: <em>&#8220;Soms kun je ontspannen naar een toprestaurant gaan en \u00e9\u00e9n gerecht bestellen. En dan is er een verjaardag waarop je wilt vieren, misschien een uitgebreider menu wilt nemen en een mooie fles wilt bestellen.&#8221;<\/em><\/p>\n<p><em>Fine dining<\/em> is dus niet dood, maar moet van tafelkleed veranderen. Het neemt afscheid van met azijn afgenomen borden, het verplichte menu in acht bedrijven en de rekening van \u20ac500, om terug te keren naar de kern: een product, een handeling en gastvrijheid. Maxime Colin opent liever zelf urenlang zijn sint-jakobsschelpen dan ze zonder schelp te bestellen. Terwijl de vraag rijst welke beroepen door <strong>artifici\u00eble intelligentie<\/strong> zullen verdwijnen, heeft hij \u00e9\u00e9n zekerheid: <em>&#8220;Ik kan me moeilijk voorstellen dat een robot van Elon Musk over 10, 15 of 20 jaar een mand sint-jakobsschelpen gaat halen.&#8221;<\/em> Topgastronomie, zegt hij, <em>&#8220;wordt met de handen gemaakt&#8221;<\/em>. Niet met sterren.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Fine dining is dead&#8221;, stelde Bruno Verjus resoluut. Onzin, zeggen Belgische chefs. Toch doven sterren uit, bloeden de rekeningen en wankelen de grote restaurants van weleer. Een onderzoek naar de topgastronomie, die moet veranderen om te overleven.<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":19191,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"image_verticale":0,"gif":0,"url_video":"","footnotes":""},"categories":[1,58,29],"tags":[],"class_list":["post-19192","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-actualiteit","category-lifestyle","category-luxe"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Fine dining: dood of levend? | Forbes Belgi\u00eb<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Sluitingen, loonkosten, Michelinsterren en nieuwe modellen: Belgische topchefs vertellen over de economische uitdagingen van de topgastronomie.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_BE\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Fine dining: dood of levend? | Forbes Belgi\u00eb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sluitingen, loonkosten, Michelinsterren en nieuwe modellen: Belgische topchefs vertellen over de economische uitdagingen van de topgastronomie.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Forbes Belgi\u00eb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/forbesbelgie\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/www.linkedin.com\/in\/martin-boonen-61499951\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-11-19T08:08:12+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2592760573-scaled-e1795009682337.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1340\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Martin Boonen\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschreven door\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Martin Boonen\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"NewsArticle\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/fine-dining-dood-of-levend\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/fine-dining-dood-of-levend\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Martin Boonen\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/06275e9d0194db71f89b5badacb532c8\"},\"headline\":\"Fine dining: dood of levend?\",\"datePublished\":\"2026-11-19T08:08:12+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/fine-dining-dood-of-levend\\\/\"},\"wordCount\":4220,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/fine-dining-dood-of-levend\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/shutterstock-2592760573-scaled-e1795009682337.jpg\",\"articleSection\":[\"Actualiteit\",\"Lifestyle\",\"Luxe\"],\"inLanguage\":\"nl-BE\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/fine-dining-dood-of-levend\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/fine-dining-dood-of-levend\\\/\",\"name\":\"Fine dining: dood of levend? | Forbes Belgi\u00eb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/fine-dining-dood-of-levend\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/fine-dining-dood-of-levend\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/shutterstock-2592760573-scaled-e1795009682337.jpg\",\"datePublished\":\"2026-11-19T08:08:12+00:00\",\"description\":\"Sluitingen, loonkosten, Michelinsterren en nieuwe modellen: Belgische topchefs vertellen over de economische uitdagingen van de topgastronomie.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/fine-dining-dood-of-levend\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-BE\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/fine-dining-dood-of-levend\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-BE\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/fine-dining-dood-of-levend\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/shutterstock-2592760573-scaled-e1795009682337.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/shutterstock-2592760573-scaled-e1795009682337.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1340,\"caption\":\"\u00a9 DR\\\/Shutterstock.com\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/fine-dining-dood-of-levend\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Accueil\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Fine dining: dood of levend?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/\",\"name\":\"Forbes Belgi\u00eb\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-BE\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/#organization\",\"name\":\"Forbes Belgi\u00eb\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-BE\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/02\\\/forbes.be_.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/02\\\/forbes.be_.png\",\"width\":1200,\"height\":675,\"caption\":\"Forbes Belgi\u00eb\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/forbesbelgie\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/Forbes_Belgium\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/company\\\/forbes-belgium\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/06275e9d0194db71f89b5badacb532c8\",\"name\":\"Martin Boonen\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-BE\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/11\\\/Capture-de\u0301cran-2024-11-15-a\u0300-09.38.49-100x100.png\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/11\\\/Capture-de\u0301cran-2024-11-15-a\u0300-09.38.49-100x100.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/11\\\/Capture-de\u0301cran-2024-11-15-a\u0300-09.38.49-100x100.png\",\"caption\":\"Martin Boonen\"},\"description\":\"Martin Boonen is een gediplomeerd journalist van het Institut de Journalisme de Bruxelles (2012). Hij heeft samengewerkt met tal van redacties, in uiteenlopende functies gaande van journalist en rubriekshoofd tot eindredacteur en hoofdredacteur \u2013 zowel voor digitale media als de geschreven pers. Met een uitgesproken expertise in startups en sociaal ge\u00ebngageerd ondernemerschap, werd hij in 2025 benoemd tot hoofdredacteur van de Belgische website van Forbes. Sinds 2011 is hij aangesloten bij de Organisation de la Presse P\u00e9riodique (OMPP).\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/martin-boonen-61499951\\\/\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/www.forbes.be\\\/nl\\\/author\\\/martin-boonen\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Fine dining: dood of levend? | Forbes Belgi\u00eb","description":"Sluitingen, loonkosten, Michelinsterren en nieuwe modellen: Belgische topchefs vertellen over de economische uitdagingen van de topgastronomie.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/","og_locale":"nl_BE","og_type":"article","og_title":"Fine dining: dood of levend? | Forbes Belgi\u00eb","og_description":"Sluitingen, loonkosten, Michelinsterren en nieuwe modellen: Belgische topchefs vertellen over de economische uitdagingen van de topgastronomie.","og_url":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/","og_site_name":"Forbes Belgi\u00eb","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/forbesbelgie","article_author":"https:\/\/www.linkedin.com\/in\/martin-boonen-61499951\/","article_published_time":"2026-11-19T08:08:12+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1340,"url":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2592760573-scaled-e1795009682337.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Martin Boonen","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Geschreven door":"Martin Boonen","Geschatte leestijd":"23 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"NewsArticle","@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/"},"author":{"name":"Martin Boonen","@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/#\/schema\/person\/06275e9d0194db71f89b5badacb532c8"},"headline":"Fine dining: dood of levend?","datePublished":"2026-11-19T08:08:12+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/"},"wordCount":4220,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2592760573-scaled-e1795009682337.jpg","articleSection":["Actualiteit","Lifestyle","Luxe"],"inLanguage":"nl-BE"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/","url":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/","name":"Fine dining: dood of levend? | Forbes Belgi\u00eb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2592760573-scaled-e1795009682337.jpg","datePublished":"2026-11-19T08:08:12+00:00","description":"Sluitingen, loonkosten, Michelinsterren en nieuwe modellen: Belgische topchefs vertellen over de economische uitdagingen van de topgastronomie.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-BE","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-BE","@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2592760573-scaled-e1795009682337.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/shutterstock-2592760573-scaled-e1795009682337.jpg","width":2560,"height":1340,"caption":"\u00a9 DR\/Shutterstock.com"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/fine-dining-dood-of-levend\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Accueil","item":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Fine dining: dood of levend?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/#website","url":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/","name":"Forbes Belgi\u00eb","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-BE"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/#organization","name":"Forbes Belgi\u00eb","url":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-BE","@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/forbes.be_.png","contentUrl":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/forbes.be_.png","width":1200,"height":675,"caption":"Forbes Belgi\u00eb"},"image":{"@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/forbesbelgie","https:\/\/www.instagram.com\/Forbes_Belgium","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/forbes-belgium\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/#\/schema\/person\/06275e9d0194db71f89b5badacb532c8","name":"Martin Boonen","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-BE","@id":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Capture-de\u0301cran-2024-11-15-a\u0300-09.38.49-100x100.png","url":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Capture-de\u0301cran-2024-11-15-a\u0300-09.38.49-100x100.png","contentUrl":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Capture-de\u0301cran-2024-11-15-a\u0300-09.38.49-100x100.png","caption":"Martin Boonen"},"description":"Martin Boonen is een gediplomeerd journalist van het Institut de Journalisme de Bruxelles (2012). Hij heeft samengewerkt met tal van redacties, in uiteenlopende functies gaande van journalist en rubriekshoofd tot eindredacteur en hoofdredacteur \u2013 zowel voor digitale media als de geschreven pers. Met een uitgesproken expertise in startups en sociaal ge\u00ebngageerd ondernemerschap, werd hij in 2025 benoemd tot hoofdredacteur van de Belgische website van Forbes. Sinds 2011 is hij aangesloten bij de Organisation de la Presse P\u00e9riodique (OMPP).","sameAs":["https:\/\/www.linkedin.com\/in\/martin-boonen-61499951\/"],"url":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/author\/martin-boonen\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19192","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/42"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19192"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19192\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19193,"href":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19192\/revisions\/19193"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19192"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19192"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.forbes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19192"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}