Terwijl esthetische geneeskunde exponentieel groeit in België, nemen illegale praktijken toe met soms dramatische gevolgen. Minstens twee doden zijn gemeld na injecties door onbevoegden. Als reactie op deze door de Koninklijke Belgische Vereniging voor Plastische Chirurgie gemelde ‘illegale jungle’, hebben ziekenhuisartsen Novalys opgericht, een netwerk gestructureerd rond een multidisciplinaire aanpak geïnspireerd door ziekenhuisprotocollen.
De markt voor esthetische geneeskunde is de laatste jaren sterk gedemocratiseerd. Botulinetoxine-injecties, hyaluronzuur of PRP zijn vaak uitgevoerde handelingen geworden, steeds toegankelijker voor een breder publiek. Maar deze normalisatie gaat gepaard met een zorgwekkend fenomeen: een toename van interventies uitgevoerd door onbevoegden, op ongepaste locaties (schoonheidssalons, hotels, privé-appartementen) met producten van verdachte herkomst. De Koninklijke Belgische Vereniging voor Plastische, Reconstructieve en Esthetische Chirurgie (RBSPS) luidde begin 2025 de alarmbel. De beroepsorganisatie waarschuwt voor ‘de illegale jungle die groeit in de esthetische chirurgie markt’ en herinnert ons eraan dat haar leden ‘dagelijks geconfronteerd worden met slachtoffers van oplichting, die de praktijk betreden in de hoop fysieke gevolgen van esthetische ingrepen door onbevoegden te kunnen herstellen’. Complicaties kunnen ernstig zijn: huidnecrose, blindheid, zelfs de dood. De Dr. Hadrien Amiel, een plastisch chirurg opgeleid aan de UCLouvain, is een van degenen die deze complicaties in hun ziekenhuispraktijk zien aankomen. Samen met Dr. Maxime Servaes richtte hij Novalys op, een netwerk van praktijken die een gemedicaliseerd en ethisch alternatief willen bieden. Ontmoeting.
Forbes.be – Hoe ziet u de huidige ontwikkeling van de esthetische geneeskunde? Dr. Hadrien Amiel – De esthetische geneeskunde (dat wil zeggen niet-chirurgische behandelingen, injecties, huidverzorging) is enorm populair geworden. Het aantal procedures dat elk jaar wordt uitgevoerd, is aanzienlijk. Deze handelingen zijn zeer toegankelijk geworden, de prijzen zijn aanzienlijk gedemocratiseerd. Maar het probleem is dat de wetgever nog niet voldoende barrières heeft gesteld met betrekking tot wie dergelijke behandelingen mag uitvoeren. Concreet kan iedereen zonder adequate opleiding of echte expertise beginnen met botox of hyaluronzuur injecteren thuis. We zien schoonheidsspecialisten, die geen artsen zijn, ‘botox feestjes’ thuis organiseren waar een dozijn mensen tegen lage prijzen worden geïnjecteerd. Het normaliseert op een zorgwekkende manier.
– Wat zijn de concrete risico’s van deze ongecontroleerde praktijken?
– Voor botox betreft het een injectie die de spieren verlamt. Als je op de verkeerde plaatsen injecteert, kun je te maken krijgen met gezichtsasymmetrie, een vallende mond of verlamde gezichtsspieren. Het effect van botox verdwijnt binnen een paar maanden, dus het is omkeerbaar. Maar voor hyaluronzuur, dat volume toevoegt, kunnen de gevolgen veel ernstiger zijn. Wanneer per ongeluk in een klein slagader wordt geïnjecteerd, blokkeert het product het bloedvat en is het hele huidgebied dat normaal door deze slagader wordt gevasculariseerd, niet langer doorbloed. Het weefsel sterft. We hebben al jonge patiënten gezien met een volledig necrotische neusvleugel. De wederopbouw van dergelijke laesies is een chirurgische uitdaging. De esthetiek kan dus leiden tot reconstructieve plastische chirurgie.
– Heeft u deze complicaties in uw praktijk?
– Ja. Wanneer complicaties optreden, komen ze vaak bij ons terecht. Als chirurgen zijn we vaak het laatste redmiddel, de laatste kans op herstel. Deze handenelingen worden aanzienlijk genormaliseerd en patiënten realiseren zich niet altijd dat een ogenschijnlijk onschuldige ingreep serieuze gevolgen kan hebben.
– Wat is voor u het fundamentele probleem bij deze praktijken?
– Veel mensen voeren injecties uit zonder in staat te zijn hun eigen complicaties aan te pakken. Daar ligt het fundamentele probleem. Elke beoefenaar, zelfs een ervaren, kan geconfronteerd worden met complicaties. De echte vraag is: kunnen we deze complicaties zelf beheren wanneer ze zich voordoen? Wat me zorgen baart, zijn die situaties waarin handelingen worden uitgevoerd door mensen die bij een probleem worden betrapt en de patiënt naar iemand anders sturen met de boodschap: ‘ik kan niets meer doen’. Het is een vorm van onverantwoordelijkheid. Als chirurgen ondernemen we nooit een handeling waarvan we niet zeker weten of we de mogelijke complicaties kunnen beheren. Dit maakt deel uit van onze professionele cultuur.
– Steunt u de regulerende eisen van de beroepsgroep?
– Absoluut. De Belgische Vereniging voor Plastische Chirurgie werkt actief om de wetgever bewust te maken van de noodzaak om een regelgevend kader op te leggen. Een toegewijd team binnen de RBSPS buigt zich over deze kwesties, met name over de mogelijkheid om wetgeving in te voeren die criteria vastlegt voor het toestaan van esthetische medische handelingen in de praktijk. Wij zijn volledig afgestemd op de voorstellen van de Belgische Vereniging voor Plastische Chirurgie. In afwachting van strengere regelgeving adviseer ik patiënten om het RIZIV-nummer van de beoefenaars te controleren, dat hun specialisatie identificeert. Het is geen absolute garantie, maar het is een manier om ervoor te zorgen dat de persoon een erkende opleiding heeft. Ter informatie, het RIZIV-nummer van een plastisch chirurg eindigt op 210.
– Is dit de context waarin u Novalys oprichtte met Dr. Maxime Servaes?
– Met Maxime Servaes komen we uit dezelfde opleidingstraject, beiden van het UCLouvain-netwerk. In een vaak zeer competitieve chirurgische wereld is het zeldzaam om een collega te vinden met wie je echt een teamgeest deelt. We wisselden veel uit, vonden elkaar op veel onderwerpen en zo ontstond het idee om samen te werken. We hebben eerst onze samenwerking gestructureerd in het ziekenhuis, voor reconstructieve chirurgie en complexe gevallen. Toen dachten we: waarom geen soortgelijke structuur buiten het ziekenhuis creëren, in onze privépraktijken? Andere beoefenaars van het medisch centrum van Maxime in Chaumont-Gistoux toonden interesse: Dr. Antoine Willemart, dermatoloog, Dr. Dominique Vanden Bulcke, gespecialiseerd in esthetische geneeskunde, en Aurélie Peret, verpleegkundige opgeleid in laserbehandelingen.
– Welk probleem wilde u oplossen?
– In de privépraktijk, wanneer men consultaties zoekt voor medische of esthetische chirurgie, komt men meestal bij een beoefenaar die alleen werkt. Echter, in het ziekenhuis, wanneer een patiënt met borstkanker komt, moet haar dossier verplicht worden besproken in een multidisciplinaire oncologische samenspraak (een zogenaamde MOC). De gynaecoloog, de plastisch chirurg, de radiotherapeut, alle betrokken specialisten komen samen om een gezamenlijk behandelplan op te stellen. Onze redenering was deze: dit model bestaat in het ziekenhuis, het maakt deel uit van de routine. Waarom het niet toepassen in onze privé praktijk in esthetiek?
– Hoe werkt het Novalys-netwerk tegenwoordig concreet?
– Novalys is een netwerk van competente beoefenaars in medische en esthetische chirurgie. We dekken de verschillende aspecten van deze discipline: dermatologie voor de huid, cosmetische behandelingen (laser, peeling, injecties), en meer invasieve chirurgische handelingen. Momenteel zijn we met vijf beoefenaars. De meeste werken bij het medisch centrum CM1325 in Chaumont-Gistoux, geleid door Maxime Servaes. Wat mij betreft, ik heb ook een privépraktijk in Rhode-Saint-Genèse. Maar los van de fysieke locatie nemen alle beoefenaars van het netwerk deel aan deze multidisciplinaire aanpak. Wanneer we patiënten ontvangen met esthetische verzoeken, organiseren we een overleg tussen ons. We wisselen foto’s uit, we bespreken: ‘Deze behandeling lijkt me relevant, wat denk jij?’ Het komt regelmatig voor dat één van ons een deel van de behandeling uitvoert en een collega aanvult, omdat hij over diepere expertise beschikt in dat specifieke aspect. Voor zware chirurgische ingrepen die algemene anesthesie vereisen, opereren we in een ziekenhuisomgeving (bij de Saint-Jean Kliniek in Brussel of het Medisch Centrum van de Alliance) in faciliteiten met operatiekamers, anesthesisten en een zorgketen voor het geval van complicaties.
– Dit model houdt in dat honoraria tussen practitioners worden gedeeld. Hoe beheert u dit aspect?
– Laten we een concreet voorbeeld nemen: wanneer ik een ooglid opereer en vervolgens de huidkwaliteit wil verbeteren door laserbehandelingen, zou ik deze sessies technisch zelf kunnen uitvoeren. Maar ik doe dat minder, interesseert me minder, en sommige van mijn collega’s beheersen deze technieken beter. Ik verwijs de patiënt dan naar mijn collega, die de bijbehorende honoraria ontvangt. Economisch ‘verliezen’ ik die prestatie. Maar voor de patiënt is het resultaat beter. En we behouden de patiënten binnen een circuit waarvan we weten dat ze naar competente practitioner worden verwezen.
– Welk bericht wilt u aan het grote publiek geven?
– Deze handelingen moeten niet lichtvaardig worden opgevat. Het plaatsen van borstimplantaten, bijvoorbeeld, is geen triviale handeling. Het is een project dat een grondige voorafgaande consultatie vereist, waarbij we de risico’s bespreken gedurende een half uur, soms drie kwartier. Elke behandelingsvoorstel verbindt de practitioner. Er is opvolging, verantwoordelijkheid. Deze informatie wordt niet correct overgebracht op sociale media als Instagram of TikTok. We moeten ons inspannen om educatieve inhoud te creëren, om de risico’s van elke procedure uit te leggen. Er zijn practitioner die er bewust voor kiezen om samen te werken in plaats van alleen te werken, om hun vaardigheden te delen, om elke behandeling op individueel niveau te bespreken, geïnspireerd door modellen die hun waarde hebben bewezen in de ziekenhuissetting.
Een Beroep in Gevechtsorde
Het initiatief Novalys maakt deel uit van een bredere beweging van de medische beroepsgroep ten aanzien van de vastgestelde excessen. De RBSPS heeft vier hoofdverzoeken ingediend bij de Belgische autoriteiten: de officiële erkenning van de titel van medisch specialist in niet-chirurgische esthetische geneeskunde, een verplichte opleiding voor alle practitioners, een strikte regulering van de verkoop van injecteerbare producten waarvan de traceerbaarheid momenteel onvoldoende is, en wetgeving tegen de misleidende informatie die op sociale media wordt verspreid. De Belgische wet van 23 mei 2013 voorziet al in een kader: zij reserveert esthetische chirurgische handelingen voor erkende medische specialisten, reguleert de niet-chirurgische handelingen en legt strikte regels op voor de informatie van de patiënt, de bedenktijd en de bescherming van minderjarigen. Maar de controles blijven onvoldoende, vooral voor extramurale centra. Het Novalys-model, met zijn ziekenhuisverankering voor zware ingrepen en zijn multidisciplinaire aanpak geïnspireerd door oncologische overleggen, vertegenwoordigt een poging tot gestructureerd antwoord op de verwachtingen van de patiëntveiligheid. De vraag blijft of de wetgever de aanbevelingen van de beroepsgroep zal volgen om de regulering van een snelgroeiende sector te versterken.
