Op 23-jarige leeftijd startte Maïté Meeûs in oktober 2021 “Balance ton Bar“, een beweging die strijdt tegen chemische onderwerping, het onbewust drogeren van iemand, en tegen seksistische en seksuele geweldplegingen. Deze beweging heeft zich sindsdien uitgebreid naar meer dan 50 steden wereldwijd. Haar inzet trok de aandacht van de politieke en mediawereld, wat bijdroeg aan de hervorming van het seksuele strafwetboek in België.
In april 2022 ontving ze de Amnesty Youth Human Rights Award als eerbetoon aan haar werk voor slachtoffers van geweld. In februari vorig jaar kreeg ze ook de Burgerschapsprijs van deP&V Stichting, die het doel heeft om Belgische persoonlijkheden te belonen die werken aan sociale rechtvaardigheid en een meer inclusieve samenleving bevorderen. Maïté is ook de oprichter van Artémise, een organisatie die de meest kwetsbare overlevenden van seksueel geweld ondersteunt door veilige ruimtes te bieden waar ze hun verhaal kunnen doen, zichzelf kunnen herstellen en bevrijden. Ze zette haar activisme voort door zeilend naar Belém, Brazilië, en COP30 te reizen aan boord van een all-female bemande boot.
Forbes.be – Waarom heb je Balance ton Bar opgericht?
Maïté Meeûs – Het volgde na diverse getuigenissen die naar voren kwamen bij het kerkhof van Elsene over mensen die onbewust gedrogeerd waren en het slachtoffer werden van geweld. Ik zag hoe de media dit steeds weergaven als “geïsoleerde gevallen”, alsof het nauwelijks voorkwam. Terwijl veel andere vrouwen slachtoffer zijn geworden van geweld. Chemische onderwerping is ook niet nieuw. Ik besefte dat we al deze getuigenissen moesten centraliseren en het fenomeen zichtbaar moesten maken. Tegenwoordig heeft het extra aandacht gekregen door de zaak Pélicot, de naam van een Française die door haar echtgenoot werd gedrogeerd en in haar slaap door andere mannen werd verkracht. In Frankrijk werden 51 mannen berecht. Dit toont aan dat chemische onderwerping voorkomt. Er is een breed bewustzijn ontstaan rond dit fenomeen. Het verzamelen en belichten van deze getuigenissen veroorzaakte een storm op sociale media. Veel mensen deelden hun ervaringen, demonstreerden in de straten. De media begonnen het op te pikken, wat uiteindelijk de aandacht van de politiek trok.
– De getuigenissen stroomden snel binnen…
– Al gauw ontving ik een overvloed aan getuigenissen. Het was behoorlijk overweldigend. Eerst over Brussel en omstreken, maar het kreeg snel grotere aandacht en ik begon berichten uit Parijs, Lyon, Marseille, Montréal, Rome te ontvangen. Ik besefte dat ik ze niet allemaal op de Facebookpagina van Balance ton Bar voor Brussel kon posten, want dat zou ten koste gaan van de eisen die ik wilde uitdragen. Daarom creëerde ik afzonderlijke pagina’s voor elke stad, beheerd door vrijwilligers. In totaal hadden we meer dan 55 groepen, vooral verspreid over België, Frankrijk, Spanje en Tunesië, die lokaal dezelfde eisen vertegenwoordigden.
Houd je je daar nu nog mee bezig?
– Ja, maar ik ben doorgegaan met ander werk. Het bevrijden van het woord was zeker belangrijk en blijft essentieel. Maar ik was ook geschokt door hoe men met deze getuigenissen omging. Vooral de opvang van slachtoffers, zeker theraperisch, was rampzalig. In België waren er bijv. nauwelijks opvangcentra voor seksueel geweld (CPVS). Nu zijn er een tiental verspreid over het land. Deze centra behandelen slachtoffers multidisciplinair, zowel juridisch als vanuit een medische invalshoek. Maar er was een blinde vlek in de herstelprocessen van slachtoffers. Vaak vroegen ze hoe ik kon helpen, en zeiden dan vaak dat ze behoefte hadden om te praten. Ik verwees ze dan naar een psycholoog. Maar voor velen was dit niet haalbaar vanwege hoge kosten of overbezetting. Uiteindelijk verwees ik ze naar geestelijke gezondheidscentra, die hetzelfde probleem van overbelasting hadden. De behandelaars hadden vaak geen training in seksuele geweldsproblematiek en veroorzaakten soms meer schade met hun behandelmethoden. Het moet geen luxe zijn om te herstellen van seksueel geweld, dus dat inspireerde me om Artémise op te richten. Een organisatie die de meest behoeftige slachtoffers helpt, zowel volwassenen als kinderen, met gespecialiseerde psychologen. We organiseren praatgroepen en individuele begeleiding en het werkt uitstekend.
– Beheer je nog steeds de Balance ton Bar-pagina voor België?
– Ja, en ik ben nog steeds actief als pleiter. Ik organiseerde enkele maanden geleden een protest in België ter ondersteuning van Gisèle Pélicot. Ook blijf ik in de media praten over dit niet altijd gemakkelijk te bespreken onderwerp. Al is er vooruitgang geboekt, de media-aandacht voor seksuele geweldskwesties is niet altijd ideaal, dus we proberen het gesprek op gang te houden.
– Hoe combineer je je professionele en activistische leven?
– Slechts weinig mensen krijgen betaald voor activisme, wat het complex maakt en soms ethische kwesties oproept. Maar ik ben verantwoordelijk voor het beheer van mijn organisatie en krijg daarvoor betaald. Dit is een probleem dat mijn beroep is geworden, want het is een levensmissie voor mij.
– Waarom heb je zo’n actieve rol aangenomen in deze kwestie tijdens jouw jeugd en studententijd?
– Ik denk dat ik persoonlijk geraakt ben door mijn ervaringen en de mensen om me heen. Opgevoed door een alleenstaande moeder met weinig middelen, zag ik veel door die lens, als een jonge vrouw met weinig houvast. Ik voelde al snel een sterke verontwaardiging. Mijn moeder was echter op andere onderwerpen betrokken. Rond mijn 18e of 19e, in 2016, kreeg ik de gelegenheid om me te informeren over #Metoo. Ik ontmoette veel mensen, werd geïnformeerd, voelde dat ik niet alleen was en dat mijn ervaring universeel was. Vanaf dat moment kon ik woorden geven aan wat ik beleefde en voelde.
– Hoe zou je de huidige Maïté Meeûs omschrijven? Activiste, feministe, of activist?
– Ik zou mezelf omschrijven als een jonge vrouw die strijdt voor rechtvaardigheid, heel simpel. Ik ben absoluut niet bang voor het woord feministe, want het betekent gewoonweg streven naar gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Het is geen extreem begrip, ook al wordt het zo ervaren door sommigen… Ik heb mensen om me heen die zeggen dat ik strij voor vrouwenrechten, en dat dat anders is dan feminisme, alsof het een vies woord zou zijn. Feministen worden soms gezien als hysterisch, boos, met eisen die niet rechtvaardig zijn. Maar als je kijkt naar feministische bewegingen, zie je dat het niet zomaar een gekke ideologie is; het is gebaseerd op realiteit, feiten en statistieken.
– Zijn er, tussen alle getuigenissen die je hebt ontvangen, ook mannen bij?
– Er zijn er een paar geweest, maar weinig. Statistieken tonen aan dat mannen minder vaak slachtoffer zijn dan vrouwen, maar ze hebben ook meer moeite om erover te praten. Er is een stigma rond de mannelijke slachtofferrol, gezien als zwak, niet in staat om zich te verdedigen en verre van mannelijk. Dat beeld willen we veranderen. Iedereen kan slachtoffer zijn: een kind, een man, een vrouw.
– Heb je bedreigingen ontvangen nadat je Balance ton Bar en de beweging lanceerde?
– Veel, inderdaad. Niet alleen van mannen, maar ook van vrouwen. Tegelijkertijd kreeg ik veel positieve berichten van individuen die zeiden dat het een belangrijke stap was in hun herstel omdat het hen op de een of andere manier bevrijdde of gevalideerd werd.
– Wat betekent deze Forbes-onderscheiding voor jou?
– Natuurlijk was ik erg blij. Ik had niet verwacht dat Forbes op activisten zou letten. Ik was verrast om deel uit te maken van zo’n gevarieerde groep winnaars en ik vind het geweldig omdat het de boodschap elders kan brengen. Er wordt wel eens gezegd dat je in sociale bewegingen preekt voor eigen parochie. Ik probeer te verschijnen in media die zelden over dit soort onderwerpen berichten. We moeten daar dus berichten omdat Forbes die platform biedt voor een breder bereik.
– Overstijgt de prijs Maïté Meeûs als persoon?
– Ja, helemaal. Ik ben uiteraard enorm vereerd. Maar ik benadruk kracht uit de community, wat een belangrijk begrip voor mij is. Er is een enorme mobilisatiekracht binnen deze beweging. Zoveel mensen hebben hun verhaal voor ons gedeeld, hebben op straat gedemonstreerd, druk gezet zonder wie we nergens zouden zijn. Dus ja, ik wil hen bedanken. Dat is de kracht van de gemeenschap en het collectief. Het helpt ook om wat we al hebben gerealiseerd te valideren. Ik denk dat het kan helpen om het project verder te drijven en nieuwe deuren te openen.
– Hoe zie je de toekomst, vooral met je vzw Artémise?
– Ik heb altijd al een sterke drang gehad om dingen te delen en te verspreiden. Dat gebeurde met Balance ton Bar en dat hoop ik met de vzw te doen. Momenteel zijn we actief in Brussel en proberen we ons naar andere Belgische steden uit te breiden. We mikken vooral op provinciale hoofdsteden, dat zou ideaal zijn. Een plek bieden waar kinderen en volwassenen gratis en in hun eigen tempo kunnen herstellen en begeleid worden. Ik ben ook erg geraakt door seksueel geweld als oorlogswapen; het is een thema dat me bezighoudt. Momenteel ontmoed ik veldacteurs en ik wil proberen op mijn niveau om een therapeutische aanpak voor slachtoffers te ontwikkelen. Tot slot geloof ik, als creatief persoon, sterk in kunst als herstelmiddel. We gaan daarom kunsttherapie aanbieden aan onze gebruikers. Ik wil dat verder onderzoeken en meer creativiteit in ons activisme brengen.
