Genève heeft meer te bieden dan internationale instellingen, horlogemakers en banken. De stad huisvest ook de Ports Francs de Genève, waarvan de geschiedenis nauw verweven is met de ontwikkeling van de internationale handel. Hoewel het principe van een vrijhaven niet uniek is voor Genève, maakt de instelling deel uit van een typisch Zwitserse omgeving die wordt gekenmerkt door stabiliteit, discretie en vertrouwelijkheid.
Vandaag willen de Ports Francs de Genève meer duidelijkheid scheppen over hun rol, werking en ontwikkeling, zonder daarbij afbreuk te doen aan de discretie die eigen is aan hun activiteiten. Directeur Martin Dunning blikt terug op de geschiedenis en werking van de vrijhaven en op de veranderingen die haar activiteiten door de jaren heen hebben vormgegeven.
Forbes.be: Hoe lang bestaan vrijhavens al?
Martin Dunning: “Het principe bestaat al eeuwen en ontwikkelde zich mee met de internationale handel. Venetië is daar een goed voorbeeld van. Als belangrijk handelscentrum tussen Europa en het Oosten beschikte de stad al over pakhuizen die de doorvoer van goederen vergemakkelijkten. In de 17e eeuw experimenteerde ze bovendien met een zogenoemd ‘porto franco’-stelsel. In Genève werden de Ports Francs in 1888 opgericht. Aanvankelijk vervulden ze een heel concrete rol: de handel en bevoorrading vergemakkelijken, voornamelijk van graan, voedingsmiddelen, wijn en andere consumptiegoederen. Sindsdien hebben de Ports Francs zich voortdurend aangepast aan de veranderingen in de internationale handel.”
Forbes.be: Hun activiteiten zijn sinds de oprichting dus sterk veranderd?
Martin Dunning: “Ja. Hun geschiedenis weerspiegelt goed hoe het economische handelsverkeer door de jaren heen is geëvolueerd. Tijdens de twee wereldoorlogen droegen de Ports Francs onder meer bij aan de aanleg van voedselvoorraden. Daarnaast hielpen ze het Internationaal Comité van het Rode Kruis bij de uitvoering van een deel van zijn humanitaire activiteiten. Na 1945 ondersteunden ze het herstel van het Europese handelsverkeer. Werktuigmachines voor de wederopbouw van Europa werden er opgeslagen en vervolgens per spoor en over de weg vervoerd. Ook voertuigen en industriële goederen namen een belangrijke plaats in. Vanaf 1948 verschenen bovendien de eerste ‘waardevolle goederen’, waaronder goud. Vanaf de tweede helft van de 20e eeuw werden de activiteiten geleidelijk gespecialiseerder. Kunstwerken, grote wijnen, verzamelobjecten en andere waardevolle goederen wonnen aan belang. Die evolutie ging gepaard met aangepaste infrastructuur en nieuwe diensten. In de jaren 1990 bouwden de Ports Francs de opslag van bulkwijn bijvoorbeeld geleidelijk af ten voordele van grote wijnen op fles. Tegelijkertijd breidden ze hun logistieke dienstverlening verder uit. De geschiedenis van de Ports Francs is dan ook niet die van een statische opslagplaats, maar van een infrastructuur die zich voortdurend heeft aangepast aan de behoeften van de economie en de evoluties binnen de internationale handel.”
Forbes.be: Zijn de Ports Francs de Genève vandaag dan vooral pakhuizen voor de opslag van waardevolle goederen?
Martin Dunning: “Niet uitsluitend. Opslag blijft een belangrijk onderdeel van onze activiteiten, maar de Ports Francs zijn vandaag veel meer dan een verzameling pakhuizen. Door de jaren heen is op de site een volledig ecosysteem van gespecialiseerde professionals ontstaan. Denk aan expediteurs – professionals die in opdracht van hun klanten het vervoer van goederen en de bijbehorende formaliteiten, waaronder douaneformaliteiten, regelen – maar ook aan logistieke dienstverleners, experts, restauratoren, lijstenmakers, vervoerders en andere specialisten die zich bezighouden met de opgeslagen goederen. De eigenheid van de Ports Francs berust dan ook zowel op de kwaliteit van de infrastructuur als op de concentratie van expertise en vakkennis op één locatie. De activiteiten vallen bovendien onder twee verschillende regelingen: onder douanetoezicht en buiten douanetoezicht. Beide beantwoorden aan verschillende behoeften. Tot slot is het belangrijk om onze rol duidelijk te onderscheiden van die van onze klanten. Wij zijn eigenaar van de infrastructuur, niet van de goederen die er worden opgeslagen. Wanneer een ruimte wordt verhuurd, blijft de huurder verantwoordelijk voor de goederen die hij er opslaat en moet hij daarbij het geldende wettelijke en regelgevende kader naleven.”
Forbes.be: Wat houden de regelingen ‘onder douanetoezicht’ en ‘buiten douanetoezicht’ precies in?
Martin Dunning: “Buiten douanetoezicht is het eenvoudigst te begrijpen: de goederen bevinden zich in Zwitserland onder de gewone regeling, zoals in elk ander pakhuis in het land. De meerwaarde van de Ports Francs ligt dan in de kwaliteit van de infrastructuur, de beveiliging van de site, de bewaaromstandigheden en de toegang tot de expertise die er aanwezig is. Onder douanetoezicht geldt een andere logica. Goederen die uit het buitenland aankomen, kunnen worden opgeslagen zonder meteen in Zwitserland te worden ingevoerd. De douanerechten en belastingen bij invoer worden dus opgeschort zolang de goederen onder die regeling vallen. Je kunt het vergelijken met een passagier die in transit is op een luchthaven: die bevindt zich fysiek in het land, maar is wat de invoerformaliteiten betreft formeel nog niet binnengekomen. Dat betekent uiteraard niet dat de goederen buiten het Zwitserse recht vallen. De ruimtes onder douanetoezicht staan onder controle van de Federale Douaneadministratie, die op de site aanwezig is en er op elk moment toegang toe heeft. De in- en uitvoer van goederen wordt administratief opgevolgd om de traceerbaarheid te waarborgen en de inventarissen moeten aan de douanevereisten voldoen. Als de goederen vervolgens in Zwitserland worden ingevoerd, worden de bijbehorende rechten en belastingen verschuldigd. Vertrekken ze naar een ander land, dan vallen ze onder de invoerregels van het land van bestemming.”
Forbes.be: Controleert de douane ook goederen die illegaal zouden kunnen blijken?
Martin Dunning: “Ja. Eerst moeten we een eenvoudig principe voor ogen houden: of goederen nu onder of buiten douanetoezicht worden opgeslagen, ze blijven onderworpen aan het Zwitserse recht en de geldende regelgeving. De Ports Francs vormen in geen geval een zone waar de gewone regels niet gelden. Onder de regeling met douanetoezicht controleert de Federale Douaneadministratie de aard van de goederen bij binnenkomst en vertrek. De betrokken ruimtes staan onder haar permanente toezicht en de goederenstromen worden administratief opgevolgd en geïnventariseerd om de traceerbaarheid te waarborgen. Buiten douanetoezicht vallen de goederen onder de gewone Zwitserse regeling. De huurders blijven verantwoordelijk voor de goederen die ze opslaan en moeten alle toepasselijke wettelijke en regelgevende bepalingen naleven. Het reglement van de Ports Francs is zelf onderworpen aan het Zwitserse recht en voorziet in de mogelijkheid om de contractuele relatie bij een overtreding te beëindigen. Onder beide regelingen blijft de huurder dus verantwoordelijk voor de goederen die hij opslaat, ook wanneer hij voor zijn eigen klanten optreedt. Daarnaast hebben de Ports Francs aanvaardings- en controleprocedures ingevoerd die het wettelijke kader aanvullen, met name voor bepaalde categorieën gevoelige goederen.”
Forbes.be: Stel dat iemand bijvoorbeeld een archeologisch object koopt dat tijdens de burgeroorlog in Syrië is geroofd en het in een vrijhaven opslaat. Grijpen de autoriteiten dan in?
Martin Dunning: “Ja, en dat is een goed voorbeeld om de verschillende controleniveaus te begrijpen. Als het object buiten douanetoezicht wordt opgeslagen, is het al in Zwitserland ingevoerd en heeft het dus de toepasselijke douanecontroles doorlopen, met name die voor cultuurgoederen en hun herkomst. Als het onder douanetoezicht moet worden opgeslagen, leggen de Ports Francs hun eigen controleprocedure op. Elk archeologisch object moet vóór aankomst worden aangegeven en het dossier wordt doorgestuurd naar een onafhankelijke toezichtsmaatschappij, die controleert of het kan worden toegelaten. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de geografische herkomst, een eventuele vermelding op lijsten van gestolen of geroofde voorwerpen en alle andere elementen die een weigering van opslag kunnen rechtvaardigen. Het gaat om een aanvullende controle die de Ports Francs boven op die van de douane hebben ingevoerd.”
Forbes.be: Waarop berust de aantrekkingskracht van de Ports Francs de Genève?
Martin Dunning: “In de eerste plaats op hun institutionele verankering, met het kanton Genève als meerderheidsaandeelhouder. Daarnaast speelt het hele regionale ecosysteem een belangrijke rol: private banken, verzekeraars, handelaars, veilinghuizen, gespecialiseerde vervoerders en andere spelers die al lange tijd in Genève aanwezig zijn en bijdragen aan de internationale aantrekkingskracht van de stad. Daar komen uiteraard de politieke, juridische en institutionele stabiliteit van Zwitserland bij, evenals de voorspelbaarheid en zekerheid die het land op lange termijn biedt.”
Forbes.be: Het is dus een kwestie van ecosysteem en politieke omgeving?
Martin Dunning: “Niet uitsluitend. Er is de omgeving van Genève, maar ook alles wat binnen de Ports Francs zelf is ontwikkeld. Die concentratie van gespecialiseerde expertise en vakkennis is in de loop der jaren een van de sterke punten van de site geworden. Ook de professionaliteit van de teams op de site speelt een essentiële rol. Bij dit soort activiteiten wordt vertrouwen op lange termijn opgebouwd, via duurzame relaties en een grondige kennis van de behoeften van de klanten en de goederen die hun worden toevertrouwd. Waardevolle goederen vereisen immers specifieke expertise, of het nu gaat om vervoer, bewaring, verzekering of behandeling. Daar komt de kwaliteit van de infrastructuur bij. De gebouwen van de Ports Francs bieden opslagomstandigheden die zijn afgestemd op de vereisten voor het behoud en de beveiliging van de goederen en voldoen onder meer aan de normen die verzekeraars verwachten. Tot slot maken discretie en vertrouwelijkheid deel uit van deze professionele cultuur, net als bij andere historische activiteiten waarvoor Genève bekendstaat. Ook zij dragen bij aan het vertrouwen in de Ports Francs.”
Forbes.be: Zijn de activiteiten van de Ports Francs de Genève de afgelopen jaren, of zelfs maanden, gegroeid, onder meer door de internationale spanningen?
Martin Dunning: “Vandaag benutten we 97% van onze capaciteit. Die hoge bezettingsgraad zet ons ertoe aan onze infrastructuur verder uit te breiden, onder meer met de bouw van een nieuw gebouw. We hebben een langetermijnvisie voor ons vastgoedpark ontwikkeld om in te spelen op de behoeften van onze klanten, nieuwe capaciteit te creëren en de bestaande gebouwen geleidelijk te moderniseren. Die ontwikkeling is gericht op de lange termijn en vormt dus niet louter een reactie op de huidige internationale spanningen.”
Forbes.be: Bestaat er zoiets als een typische klant van de Ports Francs de Genève?
Martin Dunning: “Er is niet echt een typische klant. Expediteurs en logistieke dienstverleners die gespecialiseerd zijn in waardevolle goederen behoren tot onze belangrijkste klanten. Ze beheren de volledige operationele keten, van verpakking en vervoer tot opslag en administratieve en douaneopvolging. Daarnaast huisvesten we ook privécollecties en institutionele collecties, galerieën, kunsthandelaars en verschillende gespecialiseerde professionals.”
Forbes.be: Worden werken die hier zijn opgeslagen ook uitgeleend aan musea in Genève voor tentoonstellingen?
Martin Dunning: “Ja, heel wat werken worden uitgeleend, zowel in Zwitserland als in het buitenland. Wat we wel kunnen zeggen, is dat goederen die in de Ports Francs worden opgeslagen niet noodzakelijk op hun plaats blijven. Een werk kan de site verlaten om te worden tentoongesteld, gerestaureerd, getaxeerd of verkocht, of om naar een andere bestemming te worden vervoerd, zowel in Zwitserland als in het buitenland. Veel mensen denken nog altijd dat wat de Ports Francs binnenkomt, er nooit meer buitengaat. De werkelijkheid is veel dynamischer: de goederen circuleren. Bewaren betekent niet dat alles stilstaat.”
De Ports Francs de Genève zijn niet toegankelijk voor het publiek. De toegang is voorbehouden aan professionals en bevoegde personen in het kader van hun activiteiten op de site.
