Een kelder, enkele kisten topwijn en flessen die voor bijzondere gelegenheden worden bewaard: bij sommige liefhebbers groeit een passie ongemerkt uit tot echt vermogen. Maar dat vermogen wordt vaak onderschat en onvoldoende beschermd.
Wanneer is een wijnkelder niet langer gewoon een bron van plezier, maar een bezit dat je moet beheren als een kunstwerk, horloge of oldtimer? Volgens Guy Noesen, Director Art-Patrimony bij Jean Verheyen, bestaat er geen absolute grens. “De passie voor wijn en het plezier om die te delen beginnen al snel, met vrij weinig.” Voor een verzekering moet er daarentegen al gauw een bedrag op die passie worden geplakt.
Bij Jean Verheyen zijn wijnkelders onder bepaalde voorwaarden standaard verzekerd, maar slechts tot €25.000. “Vanaf dat bedrag beginnen we met klanten over hun vermogen te praten. Boven €25.000 bespreken we het en zoeken we oplossingen. Soms kan de waarde oplopen tot enkele honderdduizenden euro’s.”
Wijn schaart zich naast kunst, juwelen en oldtimers
Het fenomeen gaat verder dan verzekeringen alleen. Het wijst ook op een verandering in de manier waarop vermogens worden opgebouwd. Jean Verheyen, van oudsher gespecialiseerd in kunstwerken, ziet nieuwe categorieën bezittingen opduiken in de collecties van zijn klanten.
“We zien dat de samenstelling van het vermogen van nieuwe generaties verandert. Ze houden nog altijd van mooie, goed uitgeruste woningen met fraaie tuinen, maar spreiden hun collecties veel meer. Het gaat niet alleen om kunst of juwelen, maar bijvoorbeeld ook om wijn”, vervolgt Guy Noesen.
De fles krijgt zo een andere status. Ze blijft uiteraard bestemd om te worden gedronken, maar kan tegelijk een belegging worden. “Het is een investering die vergelijkbaar is met kunst. Je drinkt de wijn omdat je goed kiest en ervan geniet, hoop ik, maar ook in de wetenschap dat het een goede belegging kan zijn waarop je meerwaarde kunt realiseren.” Guy Noesen spreekt graag van “passie-investeringen”. “Het begint met een passie, een verlangen, iets waarvan je geniet, en daarna evolueert het.”
Die evolutie heeft een belangrijk gevolg: bij sommige flessen hangt de waarde niet langer uitsluitend af van de wijn die erin zit. Net als op de kunstmarkt wordt de staat van bewaring doorslaggevend. Een beschadigde originele kist, een aangetast of gewoon losgekomen etiket kan tot waardeverlies leiden. “Als je zes flessen in een houten kist hebt en die kist beschadigd is, brengt dat op zich al een waardevermindering mee voor de flessen die erin zitten”, zegt hij. De verzekeraar haalt zelfs een detail aan dat een leek misschien doet glimlachen: stof. “Ik zou zelfs kijken naar het stof op oude wijnen die al lang opgeslagen liggen. Welke waarde heeft dat stof dat zich in de loop der jaren heeft opgehoopt?”
Bij een zeldzame fles dragen met andere woorden ook de verpakking, de geschiedenis en de presentatie bij aan de vermogenswaarde.
Licht is de vijand van de wijnkelder
Dat vermogensaspect speelt al bij het ontwerp van de kelder. Sommige erg fotogenieke installaties zijn niet noodzakelijk het best voor de wijn. “De grootste vijand is licht”, benadrukt Guy Noesen. Glazen wijnkelders, die tegenwoordig in sommige luxueuze interieurs een prominente plek krijgen, zijn daar een goed voorbeeld van. “Sommige mensen stallen hun wijnkelder uit in uitstekende omstandigheden, maar wel achter glas. Het is decoratief, maar helemaal niet goed voor de wijn.”
Zo’n opstelling kan geschikt zijn voor flessen die snel worden gedronken, maar veel minder voor topwijnen die jarenlang moeten rijpen. “Licht, zon en uv-straling zijn belangrijke vijanden. Ook de luchtvochtigheid en temperatuur moet je in de gaten houden. Warmte is op zich niet slecht, maar versnelt het rijpingsproces van de wijn en dat is niet wenselijk”, vervolgt Guy Noesen.
Een wijnkelder waarvan de waarde voortdurend verandert
Het verzekeren van een wijncollectie brengt wel een bijzonder probleem met zich mee: de waarde ligt nooit helemaal vast. Er worden flessen gekocht en andere opgedronken, terwijl bepaalde jaargangen in waarde kunnen stijgen. Bij een schadegeval kan de verzekeraar zich daarom baseren op erkende marktprijzen of een gespecialiseerde expert inschakelen om de waarde van de betrokken jaargang te bepalen. Waar mogelijk kan ook worden overwogen om de fles door een identiek exemplaar te vervangen.
Op dat vlak verschilt wijn van kunst. Een kunstwerk is doorgaans uniek, terwijl er van één jaargang honderden of duizenden flessen in omloop kunnen zijn. Er zijn dus meer vergelijkingspunten. Ook de markt is diverser geworden. Bordeaux en Bourgogne blijven belangrijke referenties, maar verzamelaars kijken tegenwoordig ook elders. Guy Noesen noemt onder meer de Languedoc, maar ook Italië, Spanje en Portugal, waar “vandaag zowat overal interessante wijnen te vinden zijn”.
Water is het grootste risico
De meest ingrijpende bedreiging komt echter niet van een vallende fles of een inbraak, maar van water. Volgens cijfers van Jean Verheyen houdt ongeveer 90% van de schadegevallen in wijnkelders verband met water. De verzekeraar verwijst naar hevige regenval en water dat via de riolering naar boven komt, maar ook naar schade door bluswater bij een brand.
Guy Noesen herinnert zich bijzonder harde situaties. “Er zijn mensen die thuiskomen van vakantie en bij hun eerste stap richting de kelder al in het water staan. De kelder kan tot aan het plafond onder water staan en dan is de volledige collectie getroffen.” Bij een overstroming hoeven de flessen niet eens vernietigd te zijn om grote schade te veroorzaken. “Bij een omvangrijke kelder kan zelfs de kleinste beschadiging aan een kartonnen doos of houten kist al gevolgen hebben voor de waarde.”
Dan moet worden nagegaan of er water in de kisten is gedrongen, of de kurken zijn aangetast en in welke staat de etiketten verkeren. Er kan een waardevermindering worden toegepast. In sommige situaties die Guy Noesen aanhaalt, “wordt daarover onderhandeld, bijvoorbeeld rond 25 tot 30%”.
De klimaatverandering begint op de premies te wegen
De toename van extreme weersverschijnselen roept dan ook een heel concrete vraag op: wordt het duurder om die vermogens te verzekeren? “Ja, dat is nu al het geval”, antwoordt Guy Noesen. Dat mechanisme reikt veel verder dan de Belgische markt. Verzekeringsmaatschappijen sluiten herverzekeringen af om een deel van de risico’s die ze nemen te dekken. Grote natuurrampen wegen dan ook, waar ze zich ook voordoen, op de wereldwijde herverzekeringsmarkt.
De Belg onderschat zijn vermogen
Maar het meest alledaagse risico is misschien veel eenvoudiger: niet weten hoeveel je kelder werkelijk waard is. “Het gaat vooral om een verkeerde inschatting”, stelt Guy Noesen vast. Dat fenomeen zou bovendien veel verder reiken dan wijnflessen. “Het is vrij typisch voor het Belgische profiel: we onderschatten ons vermogen.” Elk jaar enkele kisten kopen, kansen benutten, flessen tien of vijftien jaar bewaren en hun oorspronkelijke aankoopprijs vergeten, kan een relatief bescheiden kelder al snel veranderen in een aanzienlijk bezit. “We onderschatten de waarde van wat we bezitten volledig. Dat geldt ook voor wijn. Pas wanneer we uitleggen dat er limieten zijn, beseffen sommigen: ‘Inderdaad, €25.000…'”
De oplossing lijkt voor de hand te liggen: een inventaris bijhouden. In de praktijk is dat minder eenvoudig. “Sommige mensen zijn heel georganiseerd en kennen hun kelder tot op de fles. Dat is bijzonder makkelijk, want bij een schadegeval kunnen ze hun lijst bovenhalen en precies aangeven wat ze bezitten en hoeveel het waard is.” Maar zulke methodische verzamelaars vormen een minderheid. Een kelder leeft: je koopt, drinkt, schenkt en vervangt. “Sommigen hebben een kelderboek, maar dat is niet altijd helemaal bijgewerkt”, benadrukt Noesen.
€75 per jaar voor een dekking van €25.000
Dan rest nog de vraag naar de prijs. Voor de standaarddekking waarover Guy Noesen spreekt, blijft het bedrag relatief beperkt: “Binnen de premie voor de gebruikelijke inboedel gaat het om 3 per mille. Voor €25.000 komt dat neer op €75 per jaar.” Boven dat bedrag moet de dekking via een makelaar worden afgestemd op de waarde en het profiel van de collectie. Precies op dat moment wordt een correcte waardebepaling van het vermogen essentieel.
Zodra een passie een collectie wordt en die collectie uitgroeit tot vermogen, moet de blik erop veranderen. Een fles die voor het plezier werd gekocht, kan in waarde stijgen. Een kist die vijftien jaar lang werd vergeten, kan een actief worden. En een wijnkelder die een leven lang geduldig is opgebouwd, kan uiteindelijk veel meer waard zijn dan de eigenaar vermoedt.
