Wie vandaag door de supermarkt loopt, krijgt steeds meer informatie over hoe voeding wordt geproduceerd. Biologisch kennen we inmiddels. Lokaal en duurzaam eveneens. Maar steeds vaker duikt een nieuwe term op: ‘regeneratief’.
Het idee achter regeneratieve landbouw klinkt relatief eenvoudig. In plaats van landbouwgrond alleen te gebruiken om zoveel mogelijk te produceren, proberen landbouwers ook de bodem gezond en veerkrachtig te houden of te verbeteren. Denk aan aandacht voor bodemkwaliteit, biodiversiteit en een landbouwsysteem dat ook op lange termijn moet blijven functioneren.
Alleen begint daar meteen het probleem. Wat moet een landbouwer precies doen voordat zijn tarwe, groenten of andere gewassen ‘regeneratief’ mogen worden genoemd? Welke resultaten moeten aantoonbaar zijn? En wie controleert dat?
Daar bestaat vandaag geen universeel antwoord op. De term wordt op verschillende manieren ingevuld en is niet op dezelfde manier afgebakend als bijvoorbeeld biologische landbouw. Daardoor kunnen bedrijven heel uiteenlopende praktijken onder dezelfde noemer plaatsen.
Dat is niet alleen een semantische discussie. Er zit ook een economisch vraagstuk achter. Stel dat de ene landbouwer investeert in andere productiemethodes, daardoor hogere kosten of risico’s draagt en daarvoor een hogere prijs nodig heeft. Een andere producent kan mogelijk eveneens over ‘regeneratief’ communiceren, maar daar een veel beperktere invulling aan geven. Voor een consument is het verschil moeilijk te zien.
Precies daar ontstaat het risico op greenwashing. En tegelijkertijd een vreemde markt: duurzaamheid krijgt steeds meer commerciële waarde, terwijl niet altijd duidelijk is wat een bedrijf moet doen om die waarde te mogen claimen.
Trevor Blyth, President van Kamut International Ltd. en Kamut Enterprises of Europe bv, volgt die ontwikkeling met enige argwaan. Kamut werkt al veertig jaar met biologisch geteelde khorasan-tarwe en bouwde daarvoor een internationaal netwerk van landbouwers, producenten en distributeurs uit. Verschillende principes die vandaag met regeneratieve landbouw worden geassocieerd, liggen volgens het bedrijf dicht bij de manier waarop binnen biologische landbouw al langer naar bodem en landbouw wordt gekeken.
Maar nu ‘regeneratief’ steeds vaker opduikt in de voedingsindustrie, vreest Kamut dat de term hetzelfde lot kan ondergaan als een ander populair woord: ‘natuurlijk’.
Het nieuwe ‘natuurlijk’?
– Forbes.be: “Kamut werkt al veertig jaar volgens principes die vandaag regeneratief worden genoemd. Wat is er veranderd?”
– Trevor Blyth: “Er is duidelijk een aanhoudende en groeiende interesse in duurzaamheid. ‘Regeneratief’ is het volgende buzzword dat steeds meer aandacht krijgt, omdat het gemakkelijk een positieve betekenis oproept. Tegelijk is de term minder gereguleerd, waardoor veel bedrijven zichzelf eenvoudig regeneratief kunnen noemen zonder daadwerkelijk iets extra’s, of zelfs maar iets anders, te doen.”
Blyth vergelijkt de ontwikkeling met wat eerder gebeurde met de term ‘natuurlijk’. “Die evolueerde naar een minder strenge, ‘bijna even goede’ – en dus goedkopere – variant van biologisch. Veel bedrijven hebben daarvan geprofiteerd, waardoor de term vandaag uiteindelijk nauwelijks nog iets betekent.”
Het bedrijf redeneert daarbij uiteraard vanuit zijn eigen positie als biologisch merk. Toch raakt het aan een relevante vraag: zodra een duurzaamheidsclaim commerciële waarde krijgt, wie bepaalt dan welke bedrijven die claim mogen gebruiken?
Wanneer ben je regeneratief?
– Forbes.be: “Wanneer mag een bedrijf zich volgens jullie écht regeneratief noemen en wanneer is het greenwashing?”
– T.B.: “Biologische landbouw heeft altijd al als doel gehad om de bodem en de omgeving waarin gewassen worden geteeld voortdurend te verbeteren. Dat is ook het fundamentele idee achter ‘regeneratief’: continu werken aan de veerkracht en gezondheid van de bodem en het ecosysteem.”
“Het probleem zit vooral in de ruime interpretatie. Omdat er geen duidelijke of gereguleerde definitie van ‘regeneratief’ bestaat, zijn er veel interpretaties mogelijk. Voor consumenten klinkt het vooral als iets positiefs. Zo kunnen bedrijven genieten van de marketingvoordelen van de term ‘regeneratief’, terwijl ze in de praktijk vrijwel hetzelfde blijven doen als voordien.”
Wat verdient de boer?
Kamut werd veertig jaar geleden opgericht door een biologische landbouwer en bouwde een internationaal programma rond khorasan-tarwe. Het uitgangspunt is dat de specifieke tarwevariëteit niet alleen waarde moet creëren voor de consument, maar ook voor de landbouwer.
“Ons bedrijf werd opgericht met als doel een programma te ontwikkelen om een specifieke oude tarwevariëteit te beschermen en op de markt te brengen. Daarbij willen we landbouwers een gewas met een hoge toegevoegde waarde bieden dat hen ondersteunt.”
Het bedrijf werkt daarvoor met langetermijnpartners die lokaal productie, teelt en verkoop helpen organiseren. Concrete omzet- of groeicijfers deelt Kamut niet. Wel zegt het wereldwijd actief te zijn, met landbouwers die samen duizenden hectaren biologische landbouwgrond bewerken. Noord-Amerika, Europa en Azië zijn de belangrijkste markten. Maar levert duurzamer produceren de landbouwer ook daadwerkelijk meer op?
– Forbes.be: “Wat verdient een landbouwer aan khorasan-tarwe binnen jullie programma in vergelijking met conventionele tarwe?”
– T.B.: “Dat verschilt van jaar tot jaar en van oogst tot oogst. Er is echter zeker een financiële stimulans voor landbouwers, en dat is ook precies de bedoeling.”
Hoe groot die stimulans is, maakt het bedrijf niet bekend.
Wie betaalt de rekening?
Dat brengt ons bij de belangrijkste economische vraag. Als duurzamere landbouw meer kost, wie betaalt het verschil?
– Forbes.be: “Regeneratieve landbouw kan investeringen en risico’s meebrengen. Wie draagt die kosten?”
– T.B.: “Het eerste risico ligt helaas bij de landbouwer, omdat die geconfronteerd wordt met tal van mogelijke moeilijkheden, onder andere door het weer en andere factoren. Tegelijk zijn er doorheen de hele keten risico’s. Iedere partij moet daarom voldoende worden vergoed voor de inspanningen en risico’s die ze draagt. Binnen ons programma worden de hogere productiekosten eenvoudigweg doorgerekend aan onze klanten. We gebruiken die hogere kosten niet als een manier om zelf extra voordeel of marge te verkrijgen.”
Daarmee schuift de rekening verder door de keten. Als een landbouwer meer moet verdienen en de producent hogere kosten doorrekent, moeten uiteindelijk andere bedrijven of consumenten bereid zijn die meerprijs te betalen.
En precies daar wordt de definitiekwestie commercieel relevant. Een bedrijf dat daadwerkelijk extra kosten maakt om duurzamer te produceren, moet kunnen concurreren met producten die mogelijk dezelfde duurzaamheidsclaim dragen zonder dezelfde investeringen.
Een nieuwe commerciële kans?
– Forbes.be: “Waar ligt volgens jullie de grootste commerciële kans rond regeneratieve landbouw?”
Kamut ziet vooral mogelijkheden wanneer biologisch en regeneratief dichter bij elkaar worden gebracht.
– T.B.: “Aangezien onze focus op biologische landbouw ligt, zou het ideaal zijn als biologisch en regeneratief binnen hetzelfde systeem kunnen samenwerken. Op die manier kan er een betrouwbare interpretatie en gecontroleerde definitie ontstaan van wat ‘regeneratief’ precies betekent.”
Dat is de visie van een bedrijf dat zelf al decennialang inzet op biologisch. Maar voor de bredere voedingssector ligt er dezelfde uitdaging: als regeneratieve landbouw uitgroeit tot een commerciële categorie, moeten bedrijven en consumenten weten wat ze precies kopen.
– T.B.: “Ik hoop dat consumenten, naarmate informatie steeds toegankelijker wordt, steeds beter zullen kunnen achterhalen hoe hun voedsel wordt geproduceerd en op basis daarvan bewuste keuzes kunnen maken.”
En daarvoor moet eerst duidelijk zijn wat ‘regeneratief’ eigenlijk betekent.
