Stocletpaleis: een open brief aan Boris Dilliès om Brussel zijn UNESCO-juweel terug te geven

Mijnheer de Minister-President,
Beste Boris,

Zie in deze aanspreekvorm geen enkel gebrek aan respect, maar louter de wens om u in een constructieve geest aan te spreken. Want ik geloof in uw engagement om het imago van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest op te waarderen. U wilt strijden opdat Brussel zijn plaats in de wereld herwint en opdat onze medeburgers opnieuw fier zouden zijn Brusselaar te zijn. « Met het tweehonderdjarig bestaan », zo verklaarde u, « hebben we een schitterende afspraak om aan te tonen dat Brussel terug is ». U hebt bovendien uw gehechtheid aan de monarchie herbevestigd. Sta me dan ook toe u aan uw woord te houden en u, in alle bescheidenheid, een groot project voor te leggen ten gunste van de uitstraling van de hoofdstad. Het betreft een van de bakens van het Brusselse erfgoed, in dit geval het Stocletpaleis…

In werkelijkheid is het Stocletpaleis een meesterwerk van de Oostenrijkse architectuur, dat op de werelderfgoedlijst van UNESCO staat. Zoals kunsthistoricus Gaspard Melville op de antennes van de RTBF heeft uitgelegd, is dit paleis « een buitengewoon gebouw, een breukmoment tussen de 19de en de 20ste eeuw. Josef Hoffmann en andere architecten hebben een radicaal, geometrisch werk voorgesteld, dat vanaf 1905 al alle ingrediënten van de 20ste eeuw in zich droeg ».

Josef Hoffmann kreeg als opdracht niet alleen een eengezinswoning te bouwen die de echtgenoten Stoclet en hun drie kinderen tot ontplooiing zou brengen, maar ook een schrijn te ontwerpen voor hun aanzienlijke collectie kunstwerken uit de hele wereld, terwijl hij hen tegelijk de mogelijkheid moest bieden hun voorliefde voor muziek te botvieren en illustere gasten te ontvangen in prestigieuze ruimten.

Vast staat dat deze doelstellingen ruimschoots werden gehaald tijdens de 38 jaar, tussen 1911 en 1949, die Adolphe en Suzanne Stoclet in hun mooie residentie doorbrachten. Zo was hun muziekzaal, bij hun leven, een Brussels toplocatie voor de muzikale avant-garde en de jazz. Alles was in feite een aanleiding tot feest in het Stocletpaleis. Zo ontving de grote eetzaal, verrijkt met de fries van Klimt, de meest vooraanstaande persoonlijkheden.
Om zich daarvan te overtuigen, volstaat het het beroemde gulden boek, ontworpen door Hoffmann, door te bladeren. Daarin prijken de handtekeningen van Jean Cocteau, Paul Claudel, Sacha Guitry, Anatole France, Igor Stravinsky, Robert Mallet-Stevens, Gustave van de Woestyne, Émile Verhaeren… Uiteindelijk overleed Adolphe Stoclet op 3 november 1949 in zijn woning, en Suzanne volgde hem op 16 november 1949, enkele dagen later…

De barones zet het werk van de echtgenoten Stoclet voort

Het was in 1952, na deze twee overlijdens, dat de jongste zoon, Jacques Stoclet, samen met zijn echtgenote Anna Geerts en hun vier dochters zijn intrek nam in het paleis. Jacques overleed negen jaar later, in 1961. Anny op haar beurt overleed in 2002. Alles samen woonde ze 50 jaar, tussen 1952 en 2002, in het Stocletpaleis. Men mag dan ook stellen dat zij de geschiedenis van dit UNESCO-meesterwerk evenzeer heeft getekend als Adolphe en Suzanne.

Net als haar schoonouders ontving ze in haar huis geregeld kunstenaars, vaak van Vlaamse origine: Jef van Tuerenhout, Octave Landuyt, Roger Wittevrongel… Net als haar schoonouders organiseerde ze talrijke concerten in het familiepaleis, met name met de laureaten van de Koningin Elisabethwedstrijd of in het kader van het Festival Ars Musica, dat in 1989 werd opgericht door Paul Dujardin en Bernard Foccroulle. Sinds het overlijden van barones Stoclet in 2002 wordt het paleis niet meer bewoond, behalve dan door de conciërges…

Met het oog op het tweehonderdjarig bestaan

Vandaag is het Stocletpaleis zijn prestigieuze verleden niet meer waardig. In feite ontbeert het een echt project, bij gebrek aan consensus onder de nakomelingen van Adolphe en Suzanne Stoclet. Daarom, Mijnheer de Minister-President, moedig ik u aan te proberen de rechthebbenden te overtuigen. Het idee zou zijn dat zij hun schat ter beschikking stellen van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, met als verplichting voor het Gewest er een schitterend instrument van public relations van te maken ten dienste van het Gewest.

Het zou erom gaan de « topontmoetingen » in het Stocletpaleis nieuw leven in te blazen, zoals in de « goede oude tijd » van Adolphe en Suzanne of van barones Stoclet. Laten we opmerken dat de contacten op het hoogste niveau in dit UNESCO-herenhuis nog steeds bestaan, zij het informeel. Zo verneem ik dat, telkens wanneer een laureaat van de Pritzkerprijs, beschouwd als de Nobelprijs voor architectuur, in Brussel is, hem systematisch wordt voorgesteld het meesterwerk van Josef Hoffmann te ontdekken. Zo hebben Christian de Portzamparc en Jean Nouvel de residentie van Adolphe en Suzanne Stoclet kunnen bezoeken. Naar verluidt organiseert ook de Oostenrijkse ambassade soms ontmoetingen in het pareltje van Sint-Pieters-Woluwe.

Kortom, het project zou naadloos aansluiten bij de geest van de plek. En laten we een beetje gek zijn: waarom deze communicatieoperatie niet inbedden in het perspectief van het tweehonderdjarig bestaan van België? De lancering van de campagne zou dan kunnen plaatsvinden in de tempel van de Tervurenlaan, in aanwezigheid van de Koning en de Koningin, die, voor zover ik weet, dit paleis nog nooit hebben betreden. Wat vindt u ervan, Mijnheer de Minister-President? Zou de vraag niet moeten worden overwogen?
Met oprechte en respectvolle groeten.

Paul Grosjean
Historisch chroniqueur