Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief

Abonnement Magazine

De gevaarlijke illusie van het pluralisme: waarom niet elke mening evenveel waard is

De val staat open. Wagenwijd. En velen trappen erin. De een uit ijdelheid, de ander uit naïviteit. Sommigen simpelweg uit domheid. Het nieuwe dogma van een samenleving die zichzelf ten onrechte modern noemt, heeft een naam: pluralisme. De waardige opvolger van de ‘vrijheid van meningsuiting’, een begrip dat wellicht zo vaak is gebruikt dat het versleten raakte, argwaan begon te wekken en uiteindelijk werd misbruikt door wie de democratie minacht.

Het pluralisme dus. De nieuwe religie die ons een betere, rechtvaardigere wereld zou brengen.

De illusie van de veelheid

Zoals zo vaak begint alles met een legitiem idee. In een wereld waarin emoties het steeds vaker halen van feiten, lijkt een veelheid aan standpunten de ideale remedie. De redenering klinkt vanzelfsprekend: dé waarheid bestaat niet, alleen verschillende perspectieven. En juist die verscheidenheid zou ons dichter bij de werkelijkheid brengen. Uit de optelsom van meningen en de verzameling van standpunten zou een genuanceerder en getrouwer beeld van de wereld ontstaan. Een principe dat vandaag op vrijwel elk aspect van ons bestaan wordt toegepast: van de keuze voor een restaurant of hotel op basis van onlinebeoordelingen tot ingrijpende beslissingen over ons stemgedrag of zelfs een medische diagnose.

Een mooie illusie. Begrijp me niet verkeerd: dit is geen pleidooi tegen de vrijheid van meningsuiting. Integendeel. Het is een waarschuwing, om te voorkomen dat we haar straks ten grave moeten dragen.

Niet elke mening is evenveel waard

Want het gevaar is reëel. Achter de dekmantel van het pluralisme schuilt vandaag steeds vaker de overtuiging dat iedereen niet alleen het recht heeft om zich uit te spreken, maar dat bijgevolg ook elke mening evenveel waard is. Zouden we vertrouwen op het oordeel van iemand die schrijft: “Dit strand is top. Alleen een beetje te veel zand”? Uiteraard niet, tenzij we het als een grap beschouwen. De absurditeit spreekt voor zich.

Niet alle ideeën zijn evenveel waard. En niet alle ideeën verdienen het om gehoord te worden.

De waarde van het pluralisme ligt dan ook niet in de volledigheid van het meningenaanbod, maar in de confrontatie tussen ideeën. Tussen “je mag niks meer zeggen” en “dat is extreemrechts” liggen ontelbare nuances die het verdienen om gehoord te worden en die het publieke debat ongetwijfeld zouden verrijken. Het pluralisme moet daarom steunen op argumentatie en opbouwende kritiek. Op kwaliteit, eerder dan kwantiteit.

De paradox van de verdraagzaamheid

Maar die kwaliteit moet ook worden getoetst aan fundamentele waarden. Het is immers de rechtsstaat die het pluralisme en de vrijheid van meningsuiting beschermt en waarborgt, onder meer door grenzen te stellen aan wie deze vrijheden wil misbruiken om de democratie te ondermijnen.

De democratisering van het publieke debat kan niet zonder die grenzen. Willen we onze rechten beschermen, dan moeten we ons verzetten tegen wie ze wil vernietigen. Willen we de vrijheid vrijwaren, dan moeten we haar vijanden bestrijden. En willen we de verdraagzaamheid behouden, dan mogen we onverdraagzaamheid niet onbeperkt tolereren.

Die paradox is de prijs die we betalen voor een pluralisme dat standhoudt en een democratie die zichzelf beschermt. Anders dreigt een dictatuur van meningen te ontstaan, waarin uiteindelijk alleen de meest extreme stemmen de bovenhand halen.

Latest article