Sinds januari zijn bijna 100.000 mensen uit de werkloosheidsverzekering gestroomd. Een maand later had ongeveer één op de zeven een baan in loondienst. Bijna acht op de tien belandden in de categorie ‘andere’. Denemarken meet wie een jaar later van zijn werk leeft. Zwitserland volgt wie opnieuw een beroep doet op overheidssteun. België beschikt over de gegevens om hetzelfde te doen.
Sinds januari stopt de werkloosheidsuitkering na een wettelijk vastgelegde periode. De RVA onderzocht wat er met de eerste uitstromers gebeurde. 13,5% had de maand nadien een baan in loondienst. Om ook andere trajecten in kaart te brengen, koppelde de dienst zijn bestanden aan gegevens over zelfstandigen, ziekteverzekering en pensioenen.
Toch valt 78,1% van de uitstromers onder de categorie ‘andere’. Daarin zitten volgens de RVA onder meer mensen die bij het OCMW aankloppen of op steun van hun naasten rekenen. Hun uitkering is gestopt, maar hun verdere situatie blijft grotendeels buiten beeld.
Decennialang had de werkloosheidsuitkering in principe geen einddatum. Zolang iemand een uitkering ontving, bleef die zichtbaar in de RVA-statistieken. Het aantal uitkeringsgerechtigden was daardoor een vaste maatstaf voor de werkloosheid. Wie betaalt, telt. Sinds de beperking in de tijd verdwijnt iemand na de laatste betaling uit die uitkeringsstatistieken. Om te weten wat daarna gebeurt, zijn gegevens van andere overheidsdiensten nodig.
Die gegevens zijn verspreid over verschillende bestuursniveaus. Sinds de zesde staatshervorming betaalt de federale overheid de uitkeringen, terwijl de Gewesten werkzoekenden begeleiden. Opleiding is een bevoegdheid van de Gewesten en de Gemeenschappen. Het leefloon wordt toegekend door het lokale OCMW. Eenzelfde persoon kan zo in één jaar bij drie bestuursniveaus terechtkomen, zonder dat één dienst het hele traject overziet.
Ook de federale ziekteverzekering registreert een deel van die bewegingen. In december 2025 lag de overstap van werkloosheid naar arbeidsongeschiktheid 45% hoger dan een jaar eerder. Wie alleen naar de werkloosheidsuitkeringen kijkt, mist dus een deel van het verhaal.
Wat wordt gemeten, bepaalt mee waarop wordt gestuurd. Een verkoper die op volume wordt beloond, handelt anders dan een verkoper die op klantenbinding wordt beoordeeld. Voor arbeidsmarktbeleid geldt hetzelfde: het cijfer bovenaan het dashboard bepaalt welk resultaat voorrang krijgt. Emancipatie zou daarbij het doel moeten zijn: mensen die van hun werk kunnen leven en zelf richting geven aan hun loopbaan.
Dat vraagt ook tijd. De economen David Card, Jochen Kluve en Andrea Weber onderzochten meer dan tweehonderd evaluaties van arbeidsmarktbeleid wereldwijd. Opleidingen hebben in het eerste jaar vaak weinig effect; de opbrengst wordt vooral twee tot drie jaar later zichtbaar. Wie al na drie maanden een oordeel velt, beoordeelt het veld voordat het gewas de kans heeft gekregen te groeien.
Drie indicatoren kunnen die opbrengst beter zichtbaar maken, met gegevens waarover België al beschikt.
De eerste meet welk aandeel van de uitstromers twaalf maanden na het einde van hun uitkeringsrecht van zijn werk leeft. Denemarken publiceert dat cijfer voor elke gemeente. Zo’n meting kijkt verder dan de eerste stap naar werk. Ze vraagt ook dat mensen langer worden gevolgd, met bijzondere aandacht voor wie vandaag in de categorie ‘andere’ terechtkomt.
De tweede meet hoeveel mensen in het jaar na een aanwerving opnieuw een beroep doen op een uitkering of andere overheidssteun. Volgens de internationale definitie van werkgelegenheid volstaat één uur betaald werk in de onderzochte week om als werkend te worden geteld. Dat zegt nog weinig over de duurzaamheid van een baan. Opvolgen wie opnieuw steun nodig heeft, maakt zichtbaar of werk ook blijvende financiële zelfstandigheid biedt. Zwitserland volgt die terugkeer in elk kanton.
De derde volgt de voortgang en de resultaten van opleidingen. Behaalde modules en afgeronde alternerende opleidingen maken tussentijdse vooruitgang zichtbaar. Zoals een financiële directie een onderzoeksproject opvolgt voordat er een verkoopbaar product is, kan de overheid nagaan of een opleiding op koers ligt. Het uiteindelijke resultaat blijkt vervolgens uit de werksituatie één jaar na afloop. Een vervolgopleiding kan eveneens een positief resultaat zijn wanneer die tot een hoger kwalificatieniveau leidt.
De Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid koppelt sociale gegevens nu al via het rijksregisternummer. Voor de nodige gegevenskoppelingen is toestemming van het bevoegde comité vereist. De Gewesten zouden de drie indicatoren vanaf 2027 bij hun eigen doelgroepen kunnen testen. Dat kan vervolgens een gemeenschappelijke basis opleveren waarop de federale overheid de hervorming evalueert.
Een veld beoordeel je bij de oogst. Ook arbeidsmarktbeleid moet worden beoordeeld op wat het mensen op langere termijn oplevert.
