Het Centrum voor Hedendaagse Cultuur van Barcelona heeft op 16 oktober zijn Europese Prijs voor Stedelijke Openbare Ruimte toegekend aan het Zuidpark, een ontwerp van een Belgisch-Zwitsers team.
De Europese Prijs voor Stedelijke Openbare Ruimte, die op 6 oktober werd uitgereikt, bekroont het Zuidpark dat in 2024 in het hart van Antwerpen opende en door een Belgisch-Zwitsers team werd ontworpen. De prijs wordt toegekend door het Centrum voor Hedendaagse Cultuur van Barcelona, dat onder leiding staat van Judit Carrera en in 2000 werd opgericht. Dit openbare centrum, met een budget van 16 miljoen van de stad en de provincieraad van Barcelona, werd in 1994 opgericht.
Voor de editie van 2026 werden vier finalisten geselecteerd: Les Bains du Rond-point, tijdelijke openbare baden die zes dagen lang op een kruispunt in Logroño (Spanje) waren geïnstalleerd; de heraanleg van een verkeersknooppunt tot landschapspark op het Plaça de les Glòries Catalanes (Barcelona); en de transformatie van een voormalige luchthaven bij Vicenza (Italië) tot een Vredespark met waterbekkens.
Het winnende team (Descombes, atelier adr en Tractebel) heeft de voormalige dokken van de Gedempte Zuiderdokken, aangelegd in 1878 en in de jaren 1960 omgevormd tot een geasfalteerde parkeerplaats waar eenmaal per jaar de Sinksenfoor plaatsvond, een nieuwe bestemming gegeven. Onder leiding van de Geneefse Georges Descombes werd het geheel omgevormd tot een 800 meter lang park met honderden bomen, een watertuin, sportterreinen en drie pleinen, dat aansluit op de wijk. Het Fotomuseum, het FOMU, ligt aan een van de uiteinden.

Klimaatinfrastructuur
Landschapsarchitect Bas Smets, die onder meer instaat voor de heraanleg van de omgeving van de Notre-Dame in Parijs, maakte deel uit van de jury onder leiding van de Catalaanse architecte Eva Prats. Volgens hem buigen de vier finalisten, die hij stuk voor stuk als “van hoge kwaliteit” omschrijft, zich over een van de grootste uitdagingen voor de steden van morgen: waterbeheer. Door de klimaatverandering krijgen steden immers steeds vaker te maken met watertekorten in de zomer en wateroverlast in de winter.
“Met elke graad extra neemt de lucht 7% meer vocht op. De gemiddelde wereldwijde stijging bedraagt 1,3°, maar in de stad is dat eerder 3°. Daardoor valt er ’s winters 20% meer neerslag en moeten we de stedenbouw herdenken, zodat water in de winter kan worden opgeslagen en in de zomer opnieuw kan worden verdeeld.”
Het Zuidpark illustreert hoe voormalige industriële infrastructuur een nieuwe bestemming kan krijgen. Het project, dat volgens Smets kenmerkend is voor middelgrote havensteden, transformeert een voormalige havenzone die jarenlang als openluchtparking dienstdeed tot een groene publieke ruimte met een belangrijke klimaatfunctie.
“Deze haveninfrastructuur, die een openluchtparking was geworden, is veranderd in klimaatinfrastructuur”, legt de Hasseltse landschapsarchitect uit.
Zo maakt een voorheen onderbenutte stedelijke ruimte plaats voor een omgeving die dagelijks gebruik combineert met innovatief waterbeheer. Volgens Smets weerspiegelt het project bovendien een bredere evolutie binnen de landschapsarchitectuur.
“De ontwikkeling van het stedelijke landschap is professioneler, wetenschappelijker en omvattender geworden”, benadrukt hij. “Het is een ruimtelijke en landschappelijke machine die de stad voorbereidt op de klimaatuitdaging.”
Sponsstad

De Zwitserse landschapsarchitect Georges Descombes, die zichzelf omschrijft als een “architect van het landschap”, ziet in de geselecteerde projecten duidelijke overeenkomsten met het concept van de sponsstad. Dat werd ontwikkeld door zijn Chinese collega en vriend Kongjian Yu, die in 2025 bij een ongeval om het leven kwam.
Met zijn bureau Turenscape realiseerde Yu meer dan duizend projecten in ruim tweehonderd steden. Daarbij integreerde hij traditionele Chinese technieken voor waterbeheer in de moderne stedenbouw, met als doel de razendsnelle verstedelijking van China te verzoenen met een ecologisch verantwoord stadsmodel.
Het principe van de sponsstad is eenvoudig: de stad moet regenwater kunnen opnemen, vasthouden en geleidelijk weer afgeven. In plaats van uitsluitend te vertrouwen op betonnen afwateringssystemen, wordt gebruikgemaakt van wetlands, waterdoorlatende oppervlakken en groene ruimten. Die helpen regenwater te absorberen, te filteren en tijdelijk op te slaan. Zo kunnen overstromingen worden beperkt, de waterkwaliteit worden verbeterd en de biodiversiteit worden versterkt. In 2014 nam de Chinese centrale overheid dit model op in haar nationale beleid voor stedelijke ontwikkeling.
Descombes verwijst in dat verband naar de Duitse filosoof Walter Benjamin, die stelde dat niets mogelijk is zonder traditie, op voorwaarde dat die van elk conformisme wordt ontdaan. Tegelijk benadrukt de landschapsarchitect het belang van durf en experiment: “Zonder risico bestaat er geen goed project.”
Na tien jaar aan het Zuidpark te hebben gewerkt, weet Descombes hoe moeilijk het is om tijdens een langdurig ontwerpproces trouw te blijven aan de oorspronkelijke visie. Hij vindt het “moeilijk om radicaal te blijven en vast te houden aan de kern van wat moet worden gerealiseerd”.
“Als ik dit project helemaal opnieuw zou moeten beginnen, zou ik me beperken tot een weide en twee kleine bossen aan de uiteinden, waar kinderen kunnen spelen en buurtbewoners hun planten kunnen kweken”, zegt hij glimlachend.
Zijn boodschap reikt echter verder dan het Zuidpark alleen. “Mijn vriend Kongjian Yu zei dat architectuur de kunst van het overleven is, en we zijn nu op het punt beland waarop ons voortbestaan op het spel staat.”
