Twaalf maanden na de eedaflegging van premier Bart De Wever bevindt België zich in een economische herkalibratie. De federale regering startte met een zorgwekkend rapport: een ontspoorde begroting, een hoge belastingdruk, een lage concurrentiekracht, te veel inactieven, een vergrijzingsgolf en een onzekere energiebevoorrading. De drijfveer van het regeerakkoord is noodzaak.
Het vertrekpunt voor de coalitie van N-VA, CD&V, Vooruit, MR en Les Engagés was urgentie. De ambitie: de economie, de Achilleshiel van onze welvaart, opnieuw zuurstof geven. Eén jaar later vroegen we de werkgeversorganisaties of de tanker aan het keren is.
Voor Pieter Timmermans, gedelegeerd bestuurder van het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO), is die urgentie rechtstreeks verbonden met de internationale context. “De wereld en de geopolitieke context zijn in één jaar tijd compleet veranderd”, klinkt het. Timmermans spreekt van een aardbeving. Energieprijzen, strategische autonomie en geopolitieke spanningen dwingen Europese economieën tot een herpositionering. “We staan met de rug tegen de muur.” Wat jarenlang politiek moeilijk lag, wordt onder externe druk plots rationeel en noodzakelijk.
Die druk verklaart volgens hem waarom structurele ingrepen op de arbeidsmarkt nu wél worden doorgevoerd. De beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd noemt hij een historische maatregel, omdat ze de onderliggende prikkelstructuur fundamenteel wijzigt. Meer mensen aan het werk krijgen is volgens het VBO tegelijk sociaal beleid, economisch beleid én begrotingsbeleid.
Breuk met het verleden
Bij Voka – Vlaams netwerk van ondernemingen klinkt een gelijkaardige erkenning dat er een breuk is met het verleden. Hervormingen die eerdere regeringen voor zich uitschoven, zijn effectief in gang gezet. Maar gedelegeerd bestuurder Frank Beckx plaatst de discussie meteen in een ruimer economisch kader. “Werkzaamheid is essentieel, maar zonder productiviteitsgroei blijft het fundament wankel.” De Vlaamse werkgeversorganisatie wijst erop dat België al jaren kampt met een relatieve terugval in productiviteitsgroei ten opzichte van sommige buurlanden. Meer mensen aan het werk krijgen is noodzakelijk, maar uiteindelijk telt ook hoeveel waarde die arbeid creëert binnen internationale waardeketens.
Daarom hamert Beckx op een uitgesproken groeiagenda. “Hervormingen moeten worden ingebed in een strategie rond innovatie, digitalisering, industriële verankering en investeringszekerheid.” Zonder een duidelijke groeidynamiek dreigt volgens Voka hervormingsmoeheid. “Ondernemingen moeten het gevoel krijgen dat de ingrepen niet alleen defensief zijn, maar ook nieuwe perspectieven openen.”
Voor UNIZO-gedelegeerd bestuurder Bart Buysse is de hervormingswil alleszins tastbaar. “Ik draai al enkele decennia mee en we kunnen moeilijk ontkennen dat er nu echt stappen worden gezet op dossiers die al jaren op tafel liggen.” Hij verwijst naar de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd, de pensioenhervorming, de aanpak van langdurig zieken en een flexibeler arbeidsrecht. “Er zijn al heel wat pensioenministers en commissies gepasseerd, maar ik zie nu op korte tijd meer vooruitgang dan voordien.”
Spanning tussen intentie en realiteit
Toch leggen alle drie de werkgeversorganisaties dezelfde vinger op de wonde: uitvoering en voorspelbaarheid. De begroting vormt de harde onderlaag van elk dossier. De stijgende pensioen- en gezondheidsuitgaven laten weinig marge. Hervormen moet tegelijk de competitiviteit versterken én bijkomende inkomsten genereren. Dat creëert een spanning tussen intentie en realiteit.
De budgettaire toestand is zo precair dat een addendum bij het regeerakkoord nodig was om bijkomende besparingen en hervormingen vast te leggen. De hervormingen van de arbeidsmarkt en de pensioenen, evenals de invoering van de meerwaardebelasting, zijn technisch complex en wachten nog steeds op parlementaire goedkeuring. Daardoor werden de belangrijkste hervormingen over de jaarwisseling getild. Nu komt het erop aan dat de meerderheid de rangen gesloten houdt.
“De trein is vertrokken, maar hij moet blijven rijden”
Buysse wijst op de risico’s van snelheid onder budgettaire druk. “De snelheid was belangrijk, maar soms lijkt het een beetje kunst- en vliegwerk. Als maatregelen snel moeten opbrengen, dreigt er te weinig tijd te zijn voor een grondige impactanalyse.” Hij verwijst naar de discussies over de btw, de meerwaardebelasting en de centenindex. Terwijl broodnodige competitiviteit en vereenvoudiging worden aangekondigd, dreigt tegelijk nieuwe complexiteit te ontstaan.
“De trein is vertrokken, maar hij moet blijven rijden”, zegt hij. Was 2025 het jaar van de start, dan moet 2026 volgens hem het jaar van de doorstart worden. Positieve maatregelen moeten nu voelbaar worden op het terrein.
Ook bij het VBO klinkt die bezorgdheid. Timmermans waarschuwt dat tijdelijke voordelen die gepaard gaan met structurele nadelen de concurrentiekracht op langere termijn kunnen aantasten. “Concurrentievermogen wordt niet bepaald door één begrotingsjaar, maar door gecumuleerde kosten over meerdere jaren.”
Voka sluit zich daarbij aan en legt sterk de nadruk op rechtszekerheid. “Ondernemingen investeren op lange termijn. Onzekerheid over fiscale interpretaties, energiecompensaties of uitvoeringsbesluiten kan investeringen uitstellen”, stelt Frank Beckx. In die zin is voorspelbaarheid even cruciaal als lastenverlaging. Hervormen zonder een duidelijke implementatiekalender creëert twijfel, klinkt het eensgezind.
Institutionele complexiteit
Die twijfel wordt versterkt door de institutionele complexiteit. Geert Janssens, hoofdeconoom van Etion, merkt op dat België een land is waar bevoegdheden versnipperd zijn en hervormingen vaak op verschillende beleidsniveaus worden onderhandeld. “Zelfs wanneer de strategische richting helder is, kan de uitvoering diffuus worden. Voor ondernemers blijft die gelaagdheid een belangrijk aandachtspunt.”
Energie illustreert die spanning scherp. Het VBO juicht toe dat de federale regering het dossier op Europees niveau positioneert, omdat veel hefbomen zich daar bevinden. Voka benadrukt tegelijk dat ondernemingen nood hebben aan concrete garanties rond bevoorradingszekerheid, betaalbaarheid en netcapaciteit. Netcongestie groeit uit tot een tastbaar investeringsobstakel. Voor bedrijven met een investeringshorizon van twintig jaar is beleidsduidelijkheid essentieel.
Bart Buysse brengt het perspectief van de kmo’s binnen. “Vroeger voelden vooral grote, internationaal actieve bedrijven de gevolgen van geopolitieke spanningen. Vandaag ondervindt zelfs de lokale handelaar de impact van de situatie in Iran. Stijgende energie- en transportkosten werken door tot in de kleinste onderneming.”
Juiste man op de juiste plaats
Over het leiderschap van de premier klinkt bij alle organisaties een opvallend eensgezinde toon. Pieter Timmermans vergelijkt Bart De Wever met voormalig premier Jean-Luc Dehaene en prijst zijn strategische visie. “Hij is een schaker en denkt altijd enkele zetten vooruit.” Buysse zegt: “Ik geloof in zijn vastberadenheid en intellect. Ik denk dat hij momenteel de juiste man op de juiste plaats is.” Ook Voka erkent dat België zich actiever positioneert in Europese dossiers rond competitiviteit en industrie.
Maar de steun is niet onvoorwaardelijk. Geert Janssens waarschuwt dat zonder zichtbare economische dynamiek het draagvlak voor verdere hervormingen kan afbrokkelen. “Consistentie en duidelijkheid zijn essentieel om ondernemers aan boord te houden. De regering heeft de mindset kunnen keren, maar op het terrein zijn de resultaten voorlopig nog beperkt zichtbaar.” UNIZO-topman Buysse formuleert het pragmatisch: “Als ondernemers merken dat de competitiviteit en flexibiliteit toenemen en de administratieve lasten dalen, dan komt dat vertrouwen terug.”
“Een premier is een crisismanager, vijf jaar lang”
Na één jaar is de balans genuanceerd. Er is meer structurele beweging dan tijdens vele voorgaande legislaturen. De richting is ambitieus en de noodzaak duidelijk. Maar de echte test ligt in de omzetting van die hervormingen in investeringen, productiviteitsgroei en een geloofwaardig traject naar schuldstabilisatie.
Zoals Pieter Timmermans het samenvat: “Een premier is een crisismanager, vijf jaar lang.”
