De covoorzitters van het Special Panel on child safety online hebben hun rapport op 13 juli overhandigd aan de voorzitter van de Europese Commissie. Het document beveelt aan de toegang tot sociale media voor kinderen jonger dan 13 jaar Europees te harmoniseren en laat de lidstaten de ruimte om verder te gaan. In België vindt de oudervereniging KidsUnplugged, die het smartphonegebruik wil uitstellen tot 14 jaar en sociale media tot 16 jaar, de tekst niet streng genoeg. Of het regelgeving wordt dan wel een geleidelijke aanpak, moet na de zomer blijken.
Door Martin Boonen
Ursula von der Leyen kreeg op 13 juli in Brussel het rapport van het Special Panel on child safety online overhandigd. Het panel werd in maart 2026 in het leven geroepen en werd covoorgezeten door professor Jörg M. Fegert, medisch directeur van de afdeling kinder- en jeugdpsychiatrie van het universitair ziekenhuis van Ulm, en door dr. Maria Melchior, onderzoeksdirecteur bij Inserm. Het kwam drie keer samen, op 5 maart, 16 april en 16 juni 2026, met academici, praktijkdeskundigen, juristen, zorgverleners, ouders en jongeren.
De centrale aanbeveling is een in de Unie geharmoniseerde toegangsbeperking voor minderjarigen jonger dan 13 jaar, waarbij lidstaten vanaf die leeftijd extra voorzorgsmaatregelen kunnen nemen. De voorzitter van de Commissie kondigde een voorstel aan voor na de zomer.
Tweeduizend pacten en zevenhonderd scholen
De syntheseanalyse over de beweging plaatst de oprichting van KidsUnplugged Belgium op 14 december 2024, door drie Brusselse ouders, Lies Craeynest, Thijs en Leslie, waarna Ankatrin Pessemier zich aansloot. De opdracht die de vereniging zichzelf geeft, is de toegang tot de smartphone collectief uit te stellen tot 14 jaar en die tot sociale media tot 16 jaar.
In juni 2025 werd de beweging een vzw en op 2 december 2025 lanceerde ze een Franstalige versie voor de Federatie Wallonië-Brussel. Volgens haar eigen cijfers waren in juli 2026 al meer dan 2.000 pacten ondertekend op de Franstalige website en waren er meer dan 200 scholen bij betrokken. Een open brief aan de Vlaamse regering verzamelde in oktober 2025 553 handtekeningen van Belgische artsen, psychiaters en psychologen.
Het belangrijkste instrument is het smartphonepact, een collectieve belofte van ouders per school of gemeente. Het mikt minder op individuele overtuiging dan op de sociale druk tussen kinderen onderling, die een collectieve afspraak net kan uitschakelen. In januari 2026 werd de oprichtster gehoord in een Belgische parlementaire commissie en sprak ze namens Europese ouderorganisaties voor de IMCO-commissie van het Europees Parlement, aldus het document.
Het panel verwijst niet naar de beweging, maar brengt de Belgische context wel in kaart. Het overzicht van de nationale aanpak stipt aan dat de Vlaamse regering in april 2026 een voorontwerp van decreet goedkeurde dat een wettelijke leeftijdsgrens van 13 jaar invoert voor bepaalde platformen die schadelijk kunnen zijn voor minderjarigen, en rekent België bij de lidstaten die de gsm de hele schooldag lang hebben verboden.
Het Australische voorbeeld
Datzelfde document koppelt de Belgische beweging aan een ruimere dynamiek, geïnspireerd door het Britse Smartphone Free Childhood, opgericht in februari 2024, en gevoed door de stellingen van de Amerikaanse psycholoog Jonathan Haidt. Het wijst er ook op dat die visies worden betwist, onder meer door Sonia Livingstone, professor aan de London School of Economics, over de causaliteit en over het positieve gebruik van smartphones.
Andere landen staan elk in een ander stadium van wetgeving. Australië was het eerste land dat op 10 december 2025 een beperking op sociale media voor jongeren onder 16 jaar in werking liet treden, onder meer voor Facebook, Instagram, Snapchat, Threads, TikTok, Twitch, X, YouTube, Kick en Reddit. De balans na zes maanden is gemengd: toezichthouder eSafety meldde dat tegen midden december 2025 4,7 miljoen accounts van min-16-jarigen waren verwijderd of beperkt, maar een studie van juni 2026 toont aan dat meer dan 80 % van de betrokken kinderen nog steeds op de platformen raakt, zonder meetbare daling van de meldingen van cyberpesten.
Elders loopt de aanpak sterk uiteen. Denemarken keurde in december 2025 een wet goed die sociale media verbiedt voor jongeren onder 15 jaar, met ouderlijke toestemming mogelijk vanaf 13 jaar. Brazilië hanteert sinds maart 2026 een digitaal statuut voor kinderen dat de accounts van min-16-jarigen aan dat van een ouder wil koppelen. Het Verenigd Koninkrijk kondigde op 15 juni 2026 een verbod aan voor jongeren onder 16 jaar, met een wet die tegen Kerstmis 2026 aan het Parlement zou worden voorgelegd om in het voorjaar van 2027 in werking te treden: een aankondiging, geen beleid dat al draait. Nederland, Finland en Zuid-Korea voerden wetgeving in over de gsm op school, maar geen algemeen verbod op sociale media voor minderjarigen.
Dertien jaar en de bewijslast bij de platformen
Het rapport bouwt zijn aanbevelingen op rond leeftijd. Vóór 3 jaar raadt het aan schermen te vermijden, zonder een volledig verbod. Van 3 tot 12 jaar beveelt het een begeleid gebruik aan van diensten die op de leeftijd zijn afgestemd. Van 13 tot 18 jaar voorziet het in een autonomie die meegroeit, beperkt tot diensten waarvan de veiligheid gegarandeerd is, met de kanttekening dat zolang die diensten niet bestaan, ouderlijk toezicht essentieel blijft en dat toezichthouders bijkomende voorzorgsmaatregelen kunnen overwegen.
De meest structurele aanbeveling is het voorstel voor een in de hele Unie geharmoniseerde toegangsbeperking voor kinderen jonger dan 13 jaar, ook voor AI-companions. Onder die leeftijd zou toegang alleen mogelijk zijn voor een beperkte tijd en met toestemming en toezicht van de ouders, of in een educatieve context. De covoorzitters verantwoorden die grens met de goede werking van de interne markt en met een gelijk beschermingsniveau voor alle jonge Europeanen.
Het rapport adviseert ook de bewijslast om te keren naar de aanbieders toe: zolang zij geen veilige, aan de leeftijd aangepaste functies kunnen aantonen, mogen zij geen minderjarigen toelaten. Daar komen nog privacyvriendelijke systemen voor leeftijdsverificatie en leeftijdsschatting bij, de harmonisatie van safety by design en een snelle goedkeuring van de regelgeving tegen online seksueel misbruik van kinderen.
Over de lidstaten is het document duidelijk: bovenop de Europese beperkingen kunnen zij extra voorzorgsmaatregelen invoeren vanaf 13 jaar, op voorwaarde van permanente evaluatie. De inleiding wijst ook op landen die een algemeen verbod invoerden: de meeste minderjarigen vinden een manier om het te omzeilen, maar een deel is wel weggebleven van de meest risicovolle diensten.
“Social media is not a toy”
De verklaring van 13 juli klinkt stelliger dan het rapport. De Commissievoorzitter zei “social media is not a toy”, dat sociale media dus geen speelgoed zijn, en dat er consensus bestaat over de nood aan een startleeftijd waarop kinderen mogen meedoen. Ze verdedigde de productaansprakelijkheid, met een vergelijking met de autoconstructeurs, en verwees naar het optreden onder de Digital Services Act tegen de verslavende technieken van TikTok en Meta.
Over de drempels herhaalde ze de principes: geen schermen onder 3 jaar, sociale media alleen onder toezicht en beperkt in de tijd, en eerst een afbakening van de categorie social media+, voordat een geleidelijke toegang per leeftijdscategorie ter sprake komt. Een specifieke Europese minimumleeftijd kondigde ze niet aan.
Het persbericht van de Commissie van 16 juni verwees naar de Eurobarometercijfers die diezelfde dag verschenen: gemiddeld 4,5 uur online op schooldagen en 6,1 uur in het weekend, en bijna een derde van de tieners voelt zich gestrest, verdrietig of sociaal uitgesloten door sociale media.
“Bijna een status quo”
De Belgische beweging leest het document anders. “Sinds de aankondiging vanochtend is er veel tegenstrijdigs gezegd over het rapport. De woorden van von der Leyen waren bijzonder sterk, maar wie het rapport in detail leest, zit bijna op een status quo, met enkele verrassende aankondigingen. Al zullen we pas vanaf september echt meer weten”, zegt Virginie Van der Borght, coördinator van KidsUnplugged.
Haar eis draait om meer duidelijkheid over het voorzorgsbeginsel. “Wat we scherper zouden willen zien, is dat die producten, zolang ze niet onafhankelijk als veilig zijn bewezen, niet beschikbaar zouden mogen zijn voor kinderen of adolescenten, en dat regeringen op zijn minst een aanbevolen minimumleeftijd van 16 jaar zouden communiceren als dringende voorzorgsmaatregel”, voegt ze eraan toe.
Dat standpunt is dat van de beweging, geen conclusie van het rapport. Het verschil is tweeledig. Het rapport legt de geharmoniseerde beperking op 13 jaar en schuift elke hogere drempel door naar de optionele bevoegdheid van de lidstaten, terwijl KidsUnplugged een aanbevolen minimumleeftijd van minstens 16 jaar vraagt. En de covoorzitters onderschrijven de omkering van de bewijslast wel, maar passen ze toe op een getrapt mechanisme, niet op een algemene onbeschikbaarheid voor minderjarigen.
Antwoorden in september
De volgende afspraak legt de Commissie zelf vast: Ursula von der Leyen kondigde een voorstel aan voor na de zomer, zonder het juridische instrument of de parlementaire timing te preciseren. Het precieze Europese toegangsniveau, de omvang van de categorie social media+, de wisselwerking met hogere nationale drempels zoals in Denemarken en de uitrol van de Europese app voor leeftijdsverificatie, die de Commissie klaar noemt voor gebruik door de lidstaten, moeten nog worden verduidelijkt.
Het rapport en de syntheseanalyse van de buitenlandse wetgeving besluiten allebei hetzelfde: een verbod invoeren garandeert geen naleving, en zes maanden na de start van de Australische regeling wordt het nog altijd massaal omzeild. De covoorzitters pleiten voor langetermijnfinanciering van Europees longitudinaal onderzoek, want de beschikbare gegevens zijn vandaag grotendeels correlatief. In België legt het Vlaamse voorontwerp van decreet van april 2026 de leeftijdsgrens op 13 jaar, precies wat het panel wil veralgemenen.
